စနစ္မေျပာင္းလဲေသးေသာျမန္မာႏိုင္ငံ Meeting with Daw Aye Aye Mar (RFA)...16 May 2013

Meeting with Daw Aye Aye Mar on 23 August 2012

စနစ္မေျပာင္းလဲေသးေသာျမန္မာႏိုင္ငံ

ေမး။ ။ Social Action for Women (SAW) အေနနဲ႔အစိုးရေတြနဲ႔ပူးေပါင္းၿပီးလုပ္တာေတြရွိသလား။

ထိုင္းႏိုင္ငံမွာေတာ့အစိုးရမဟုတ္တဲ့ NGOေတြINGOေတြနဲ႔ ၿပီးေတာ့ ထိုင္း အစိုးရနဲ႔ေတာ့ ပညာေရး၊    က်န္းမာေရးလုပ္ငန္းေတြကို ေဆာင္ရြက္တယ္။ လူကုန္ကူးမွုနဲ႔ပက္သက္ၿပီးေတာ့ တခရုိင္လူကုန္ကူးမႈတိုက္ဖ်က္ေရး network နဲ႔တြဲလုပ္တယ္။ အမ်ိဳးသမီးနဲ႔ကေလးေတြကို ဦးစားေပးၿပီးေတာ့လုပ္တယ္။

ေမး။ ။အမအေနနဲ႔ျမန္မာျပည္တြင္းထဲမွာရွိတဲ့အမ်ိဳးသမီးအဖြဲ႕ေတြကိုဘယ္လိုျမင္သလဲ။ တရားဝင္ေၾကညာထားတဲ့အဖြဲ႕အစည္းေတြက အစိုးရဘဲထိန္းခ်ဳပ္ထားတာကိုေတြ႕ရတယ္ ဒီအေပၚမွာေရာ။ ေနာက္ၿပီးေတာ့ျမန္မာႏိုင္ငံဟာ ယဥ္ေက်းမႈအရေကာ၊ ထံုးတန္းစဥ္လာအရေကာ အမ်ိဳးသမီးေတြအေပၚမွာဖိႏိွပ္မွုေတြရွိသလား။

ဒီဘက္မွာေျဖရွင္းေနတဲ့ ျပႆနာေတြရဲ႕အရင္းအျမစ္ကျမန္မာျပည္ထဲကဘဲလာတာေလ။ စီးပြားေရး၊လူမႈေရး အဆင္မေျပမႈေတြ၊ က်ပ္တည္းမႈ၊ ႏိုင္ငံေရးအရမတည္ၿငိမ္မွုေတြေၾကာင့္ျဖစ္ရတာ။ ထြက္ေငြ၊ ဝင္ေငြမ မွ်ဘူး။ စီးပြားေရးမတည္ၿငိမ္ေတာ့အလုပ္အကိုင္ရွားပါးလာတယ္။ ေနာက္ၿပီး ဒီအျပင္ဘက္ကိုထြက္လာၿပီး ကာမွ ဒီလုိအျဖစ္ဆိုးတဲ့ ျပႆနာေတြၾကံဳရတယ္။ ဖြံ႕ၿဖိဳးတိုးတက္မွုနဲေနမႈ ၊ေခတ္တေခတ္မွာစနစ္မ်ိဳးစံုနဲ႔လုပ္ေနေတာ့ လူေတြက ဖိႏိုပ္ခံေနရတာ။ ေနာက္ၿပီးေတာ့ အမ်ိဳးသားမွမဟုတ္ အားလုံုးအလုပ္လုပ္ေနရတာေလ။ လူူေနမွုအဆင့္အတန္းေတြကလည္းေနာက္က်ေနေသးတဲ့ အတြက္ဒီလိုျပႆနာေတြၾကံဳေနတာေပါ့။

ေမး။ ။ အမေျပာသလိုဆိုရင္ ျမန္မာႏိုင္ငံကအမ်ိဳးသမီးေတြကို ဖိႏိုပ္မႈက သိပ္မရွိဘူး ဆိုေတာ့ အခုလြတ္ေတာ္တည္ေထာင္တဲ့ေနရာမွာေတြလည္း အမ်ိဳးသမီးလြတ္ေတာ္ကိုယ္စားလုယ္ေတြထားလာၾကတယ္။ ဒါေပမယ့္ ရာခိုင္ႏႈန္းအရေတာ့ နည္းေနေသးတယ္။ ေနာက္ၿပီးအမ်ိဳးသမီး ဝန္ၾကီးေတြမရွိေသးဘူး ဒီအေပၚမွာေကာ။

ကၽြန္မထင္တာကစနစ္နဲ႔ဆိုင္တယ္လို႕ေျပာရမယ္။ျမန္မာျပည္မွာတကယ့္အရည္အခ်င္းရွိတဲ့အမ်ိဳးသမီးေတြအမ်ားႀကီးရွိတယ္။ အာဏာရွင္ စနစ္ေၾကာင့္မို႔လို ဖိႏိုပ္ခံေနရတာ ။ ဒါေၾကာင့္မို႔လို႔ သူတို႔ေတြအေနနဲ႔က ေရြးခ်ယ္လို႔မရၾကဘူးျဖစ္ေနတာ။ လြတ္ေတာ္မွာရွိေနတဲ့အမ်ိဳးသမီးေတြလည္း ႀကိဳးဆြဲရာကေနတဲ့လူေတြနဲ႕တူေနတယ္။ ျမန္မာျပည္မွာရွိေနတဲ့ အမ်ိဳးသမီးေရးရာတို႔၊ လူမႈဖူလံုေရးတို႔ဆိုတာေတြကလည္း အမ်ိဳးသမီးေတြကိစၥကို သိလို ့လုပ္ႏိုင္တာမဟုတ္ဘူး။ တကယ္တန္းက်ေတာ့ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ အမ်ိဳးသမီးေတြက အမ်ိဳးသားနည္းတူ အားလံုးလိုက္လုပ္ေနရတယ္။ ေတာ္တဲ့လူေတြအမ်ားႀကီးရွိတယ္။ တကယ္တန္းစနစ္ကေကာင္းလာၿပီဆိုရင္ ဒီအမ်ိဳးသမီးေတြ တက္လာၾကလိမ္႔မယ္။ အမ်ိဳးသမီးျဖစ္လို႔ ခြဲျခားဆက္ဆံခံရတာကေတာ့ရွိတာေပါ့ေနာ္။ ဥပမာ- သကၠသိုလ္ ဝင္ခြင့္ေလွ်ာက္တဲ့အခါမွာတို႕။ ေနာက္ၿပီး တိုင္းရင္းသားနယ္ပယ္က်ေတာ့လည္း အမ်ိဳးသမီးေတြကို အားနည္းတဲ့လူေတြအျဖစ္ျမင္တာတို႔။ ဒါေတြျဖစ္ေနတာလည္း အာနာရွင္စနစ္ေၾကာင့္မို႔လို႔ပါ။

ဒါေတြနဲ႔ပက္သက္ၿပီးေတာ့လည္းတိုင္းရင္းသားအဖြဲ႕အစည္းေတြက အစီရင္ခံစာေတြအမ်ားႀကီးထြက္ခဲ့တယ္ေလ။ ဆိုေတာ့ ဒီကိစၥေတြနဲ႔ပက္သက္ၿပီးေတာ့ လည္းဘာမွသိသာတဲ့အေျပာင္းအလဲေတြအထဲမွာမျဖစ္လာေသဘူးေပါ့ေနာ္။ ဥပမာ- ကခ်င္မွာျဖစ္သြားတဲ့ အမ်ိဳးသမီးကိုေခၚသြားၿပီး မဒိန္းက်င့္ သတ္ျဖတ္လိုက္တာမ်ိဳးေပါ့။ ဒါေတြဟာသိသာထင္ရွားေနသည့္တိုင္ေအာင္ တရားရံုးကေနဘာမွမလုပ္ဘူး။ ဒါေတြဟာျမန္မာျပည္မွာပြင့္လင္းမႈမရွိဘူးဆိုတာဘဲ။ တကယ္လို႔ပြင့္လင္းတယ္ဆိုရင္ သူတို႔ စံုစမ္းစစ္ေဆးမွုေတြလုပ္ရမယ္။ ေကာ္မရွင္ေတြဖြဲ႕ရမယ္။ ဒါဟာလူ႔အခြင့္အေရးနဲ႔လည္းသက္ဆိုင္တယ္။ အမ်ိဳးသမီးအခြင့္အေရးနဲ႔လည္းဆိုင္တယ္။ တကယ္လို႔မလုပ္ဘူးဆိုရင္ လူ႔အခြင့္အေရးေတြက ဆက္လက္ခ်ိဳးေျဖာက္ခံေနရမွာဘဲ။ လူ႔အခြင့္အေရးမရွိတဲ့တိုင္းျပည္မွာ အမ်ိဳးသမီးအခြင့္အရးမရွိဘူးဆိုတာက အထူးအဆန္းမဟုတ္ဘူး။ လူ႔အခြင့္အေရးရွိလာၿပီဆိုေတာ့မွ တရားတဲ့စနစ္ေတြရွိလာမယ္။ အခုဆိုရင္ ေရြးေကာက္ပြဲ၊ ဖြဲ႕စည္းပံုေတြကလည္းတမာတမတ္တည္းျဖစ္လာတာမဟုတ္ဘူး။

ေမး။ ။ ျမန္မာႏိုင္ငံက ကုလသမဂၢမွာ CEDAW ကုိလက္မွတ္ထိုးထားတယ္။ ဒါေပမယ့္ ထိေရာက္စြာက်င့္သံုးတာေတြမေတြ႔ရဘူး။ ဒီ့အေပၚမွာ သံုးသပ္ေပးပါ။

အမတို႔ကေတာ့အခြင့္အရးအဖြဲ႔မဟုတ္ဘူး။ အဓိက ကေတာ့ လူမႈေရးနဲ႔ကယ္ဆယ္ေရးေတြကိုဘဲလုပ္ေပးတာဆိုေတာ့ဒါမ်ိဳးေတြမလုပ္ဘူး။ ဒါေပမယ့္ Human rights watch တို႔ ၊ အာရွလူ႔အခြင့္အေရးေကာ္မရွင္တို႔ Amnesty international တို႔ ဒါေတြနဲ႔ပတ္သက္လာရင္ အခ်က္အလက္ေပးတာေတြရွိတယ္။ အမျမင္တာက ျမန္မာအစိုးရက CEDAW နဲ႔ပတ္သက္ၿပီးလက္မွတ္ထိုးထားတာလဲၾကာၿပီ သို႔ေသာ္လည္းလက္ေတြ႕က်င့္သံုးမႈလည္းမရွိဘူး။ အမ်ိဳးသမီးအေပၚ ခြဲျခားဆက္ဆံမႈေတြလည္းအမ်ားႀကီးျဖစ္ေနတယ္။

ေမး။ ။ ကၽြန္မတို႔ႏိုင္ငံမွာ ကေလးအခြင့္အေရးကိုေျပာၾကတာလည္းအလြန္နဲတယ္။ ေနာက္ၿပီးေတာ့ အမ်ားဆးံုခိုင္းထားတာေတြက အိမ္မွာေတြေခၚခိုင္းတယ္။ ဒီ  domestic rights ကုိ ျပဌာန္းထားတာေတြမရွိဘူူး။ အခုၾကည္႔လိုက္မယ္ဆိုရင္ human rights နဲ႔  Women rights ကိုေျပာလာၿပီ။ ဒါေပမယ့္ child rights ကုိ ေျပာလာတာသိပ္မရွိေသးသလိုလုပ္ေနတာကိုမရွိေသးဘူး။ အမအေနနဲ႕ ဘယ္လိုျမင္မိသလဲ။

ဆိုေတာ့အခုက သူတို႔ကေျပာေနၾကတာဘဲရွိေသးတယ္။ လက္ေတြ႔လုပ္တာမရွိေသးဘူး။ အခုအခ်ိန္ထိက ကေလးအခြင့္အေရးက ပိုဆိုးေနေသးတယ္ေလ။ ကေလးစစ္သားေတြစုေဆာင္းတာေတြ၊ အဓၶမခိုင္းေစတာတို႕က အရမ္းႀကီးသြားၿပီ။ ႏိုင္ငံမွာက ကေလးေတြရဲ႕ ပညာသင္ၾကားခြင့္က်န္းမာေရးေစာင့္ေရွာက္ခြင့္ ေတာင္မေပးေသးတာ။ အေျခခံေတြေတာင္မလုပ္ႏိုင္ေသးတာ။ ထိုင္းႏိုင္ငံမွာဆိုရင္ ကေလးေတြကို အထက္တန္းအဆင့္အထိ အခမဲ့ပညာသင္ၾကားခြင့္ေတြေပးေနတာ။ ကာကြယ္ေရးနဲ႕က်န္းမာေရးေတြလဲလုပ္ေပးတယ္ေလ။ ဒါေတြဟာ ထိုင္းႏိုင္ငံမွာက ကေလးအခြင့္အေရးနဲ႔ဆိုင္ၿပီးေတာ့လုပ္ေနတာေတြ။ ဒါေတြကအတုယူရမယ့္ဟာေတြ။ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ ဒီလိုအေျခအေနေတြမရွိေသးဘူး။

ဆိုေတာ့ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ လူ႔အခြင့္အေရးေတြမရွိလို႔ျဖစ္တာဆိုရင္ အခုလုပ္ေနတဲ့လြတ္ေတာ္ေတြထဲမွာ တေယာက္ေယာက္က ကေလးအခြင့္အေရးကို ေလွ်ာက္တယ္။ ျပဌာန္းတယ္ဆိုရင္ေကာ

အခုခ်ိန္အထိကေတာ့ ဘယ္သူ႔မွမေျပာေသးဘူး။ ဒီဟာမ်ိဳးေတြကို အျမင္က်ယ္က်ယ္နဲ႕တင္ျပႏိုင္တဲ့သူေတြမရွိေသးဘူး ။ တကယ္လို႔တင္ျပႏိုင္တယ္ဆိုရင္လည္း လြတ္ေတာ္ထဲကေန အမ်ားစုက လက္ခံႏိုင္တဲ့ဟာမ်ိဳး ဆံုးျဖတ္ခ်က္က်လာရင္ေတာ့ ေကာင္းတာေပါ့။ ဒါမွမဟုတ္လို႔ရွင္ရင္ ဒီအဆိုကိုတင္သြင္းတာ ရံွုးနိမ္႔ပါတယ္ဆိုရင္ဘာမွမေပါက္ေရာက္ေတာ့ဘူးေပါ့။ ဒီမိုကေရစီကိုသြားေနတဲ့လမ္းေၾကာင္းမွာဆိုရင္ ဒါေတြက မျဖစ္မေနလိုအပ္တာေတြေပါ့ေနာ္။

ေမး။ ။ တကယ္လို႔မ်ား အရပ္ဘက္လူ႕အဖြဲ႔အစည္းက ဒီကိစၥေတြကို တရားဝင္ခြင့္ျပဳသည္ျဖစ္ေစ၊ ခြင့္မျပဳသည္ျဖစ္ေစ ျပဳလုပ္တယ္ဆိုရင္ေကာ။ ဥပမာ- ကေလးေတြကိုသက္ေသအေနနဲ႕တရားခြင္ေတြမွာထြက္ခိုင္းတဲ့ကိစၥေတြမွာ ခ်ိန္းေျခာက္မႈေတြကေနကင္းေဝးေအာင္ ေနာက္ၿပီးအမွန္တရားေပၚေပါက္ေရးအတြက္ ဥပေဒကလည္းဒီလိုအကာအကြယ္ေပးေနတာကိုသိေအာင္ ဘယ္လိုလုပ္ေဆာင္သင့္တယ္ထင္သလဲ။

ဒီကိစၥလည္း စနစ္နဲ႕ဘဲဆိုင္တယ္လို႔ေျပာရမွာဘဲ။ ေနာက္ၿပီး အရပ္ဘက္လူ႕အဖြဲ႔အစည္းေတြလည္းလိုအပ္တယ္။ အားေကာင္းလာရင္ေတာ့ အနည္းနဲ႕အမ်ား ကေလးေတြအတြက္လည္းထိေရာက္မႈရွိႏိုင္တယ္။ ျမန္မာျပည္မွာ ကေလးကိုေစာင့္ေရွာက္တဲ့ အရပ္ဘက္လူ႕အဖြဲ႔အစည္းေတြအမ်ားႀကီးလိုအပ္တယ္။ ကၽြန္မတို႕ႏိုင္ငံမွာလည္း တရားမွ်တတဲ့ တရားရံုးေတြလည္းမရွိဘူးျဖစ္ေနတယ္။ ရွိဖို႔လုပ္ေနတဲ့ ေရွ႕ေနေတြလည္းျပန္ၿပီးတရားစြဲခံရတယ္ေလ။ ဆိုေတာ့ အရပ္ဘက္လူ႕အဖြဲ႔အစည္းအားေကာင္းလာဖို႔လိုတယ္။ လုပ္ရဲဖို႔လည္းလိုလာတယ္။ အကာအကြယ္ေပးဖို႔လည္းလိုတယ္။ ဒီမွာက လူကုန္ကူးမွုနဲ႔ပက္သက္ၿပီးအမႈရင္ဆိုင္ေနရတဲ့ကေလးေတြကို အမတို႔အေနနဲ႔ ထိန္းသိမ္းကာကြယ္ေပးထားတယ္။ အဲဒီလိုမ်ိဳး အရပ္ဘက္လူ႕အဖြဲ႔အစည္းေတြျမန္မာျပည္မွာ အမ်ားႀကီးလိုတယ္။ ဥပေဒကိုလုပ္တဲ့အဖြဲ႔၊ အခြင့္အေရးနဲ႔ ကာကြယ္တဲ့အဖြဲ႔ေတြလည္းရွိဖို႔လိုပါတယ္။ ကေလးေတြကို စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာအရ အားေပးေနတဲ့အဖြဲ႕လည္းလိုတယ္။ ဒီလိုစံုစံု လင္လင္ပံုပိုးေပးႏိုင္မယ္ဆိုရင္ေတာ့ ကေလးေတြကလည္းေျပာရဲဆိုရဲရွိလာလိမ့္မယ္။ ဒါဆိုရင္ သူတို႔ဘာကိုမွ ေၾကာက္ေတာ့မွာမဟုတ္ဘူး။ တရားရံုးကိုသြားၿပီးေျပာင္းလဲေအာင္လုပ္ဖို႔ကသိပ္မျဖစ္ႏိုင္ဘူး။ သူတုိ႕ကိုခ်ဳပ္ကိုင္ထားတဲ့လူေတြရွိေနတယ္ေလ။

ေမး။ ။ အခုျမန္မာႏိုင္ငံကေျပာင္းလဲလာၿပီလို႔ႏိုင္ငံတကာကေျပာေနၾကၿပီ။ ဒါေပမယ့္လည္း သူတို႔မ်ာက interest တခုခုရွိေနလို႔ေပါ့။ ဆိုလိုတာက စီးပြားေရးနဲ႔ပက္သက္ၿပီးေတာ့ အဓိကလုပ္ခ်င္ၾကတာေပါ့ေနာ္။ ရင္းႏွီးျမဳပ္ႏွံမဲ့သူေတြနဲ႔ စီးပြားေရးေတြလုပ္ေနၿပီေပါ့ေနာ္။ ဆိုေတာ့ အခုက ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ လူ႔အခြင့္အေရးေတြမရွိေသးဘူး။ ေနာက္ၿပီး စီးပြားေရးသမားေတြက ဒါေတြကိုသိမၾကည္႔ၾကဘူးေလ။ ဆိုေတာ့ ဒီကိစၥနဲ႕ပက္သက္လာရင္ အဓိက ကေလးေတြကိုအျမတ္ထုတ္သြားႏိုင္တာေတြပိုရွိတာေပါ့။ Force labour နဲ႔ sexual worker ေတြေခါင္းပံုျဖတ္မႈေတြ ပိုမ်ားလာမလား။ အမအေနနဲ႔ ဒီလိုရင္းႏွီးျမဳပ္ႏွံမွုအေပၚမွာ ဘယ္လိုထင္သလဲ။

ရင္းႏွီးျမဳပ္ႏွံမႈကေတာ့ ျမန္မာႏိုင္ငံဟာ ဖြံ႕ၿဖိဳးတိုးတက္မႈကိုလိုအပ္ေနတဲ့အတြက္လိုပါတယ္။ ဆုိေတာ့ လာတဲ့ကုမၸဏီေတြကလည္း သူ႔ႏိုင္ငံအလိုက္လာတဲ့ဟာေတြရွိရမယ္။ ဘယ္လိုဟာမ်ိဳးေတြဆိုရင္လုပ္လို႔မရဘူး။ ဘယ္လိုဟာေတြကေတာ့ လုပ္လို႔ရတယ္ေပါ့ေနာ္။ ဆိုေတာ့ျမန္မာႏိုင္ငံမွာလည္း ရင္းႏွီးျမဳပ္ႏွံမႈေတြလာတဲ့အခါက်လို႔ရွင္ရင္ လူ႔အခြင့္အေရးေတြမခ်ိဳးေဖာက္ႏိုင္ဖို႔နဲ႕ ပတ္ဝန္းက်င္ဆိုင္ရာမထိခိုက္ဖို႔၊ ကေလးအခြင့္အေရးေတြမခ်ိဳးေဖာက္ဖို႔ စတာေတြကို ႏိုင္ငံအတြင္းမွာ သတ္မွတ္ထားရမယ္။ ဒါေတြအခုထိမလုပ္ၾကေသးလို႔ အလုပ္သမားေတြ ဆႏၵျပမႈေတြ ဆက္တိုက္ ျဖစ္ေပၚေနတာေလ။ အခုထပ္ၿပီး ရင္းႏွီးျမဳပ္ႏွံမႈအတြက္လာမယ့္လူေတြကေတာ့ ဘယ္လိုပံုစံလဲဆိုတာ မေျပာႏိုင္ေသးဘူး။သူတို႔လာမယ့္ႏိုင္ငံေပၚမွာလည္းမူတည္တယ္ေလ။ ဆိုေတာ့သူတို႔ကို ေစာင့္ၾကည္႔ဖို႔က CBO ေတြ၊ ႏိုင္ငံေရးသမားေတြမွာ တာဝန္ရွိတယ္ေလ။ ခ်ိဳးေဖာက္မႈေတြကို ေထာက္ျပရမယ္။ ဒါေတြေၾကာင့္ဒီလိုျဖစ္တာေတြကို ေျပာျပႏိုင္ရမယ္။ ဆိုေတာ့ သူတို႔ႏိုင္ငံမွာေတြလည္း လူ႔အခြင့္အေရးရွိတယ္ဆိုရင္ သူတို႔ ကုမၸဏီေတြကို ျပန္ရုပ္သိမ္းသြားလိမ္ ့မယ္။ ဒီဟာေတြမျဖစ္ဖို႔ဆိုရင္ ကိုယ့္မိခင္ႏိုင္ငံနဲ႔လည္းဆိုင္သလို၊ ေစာင့္ေရွာက္မဲ့သူေတြနဲ႔လည္းဆိုင္သလို၊ လူ႔အခြင့္အေရးရွိတဲ့ႏိုင္ငံေတြနဲ႔လည္းသက္ဆိုင္ပါတယ္။

ေမး။ ။ အမအေနနဲ႔ အခုျမန္မာႏုိင္ငံက ခရီးသြားေတြအလာခ်င္ဆံုးႏိုင္ငံျဖစ္တယ္ဆိုၿပီးေျပာေနတဲ့အေပၚမွာနဲ႔ Torurism နဲ႔ ပက္သက္ၿပီး ေကာင္းက်ိဳးနဲ႔ဆိုးက်ိဳးေတြရွိတာကိုေတြ႔ရတယ္ေပါ့ေနာ္။ ဒီ႔အေပၚမွာလည္း ဘယ္လိုျမင္မိသလဲ။

ကၽြန္မထင္တာက သိပ္မစိုးရိမ္ရဘူးလုိ႔ထင္တယ္ေလ။ ဌာဏ္ရည္ သိပ္နိမ္႔တဲ့လူေတြမပါဘူး။ ခပ္တံုးတုံးေတြမပါဘူးဆိုေတာ့ ဒီကမာၻလွည္႔ခရီးသြားေတြလြမ္းမိုးသြားႏိုင္ဘူးလုိ႔ထင္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္သူတို႔လာတဲ့အတြက္ကို ျပႆနာသိပ္ရွိလိမ့္မယ္လို႕မထင္ပါဘူူး။ သူတို႔ေတြမွာ မတူတဲ့ ယဥ္ေက်းမႈေတြပါလာေကာင္းပါလာႏိုင္တယ္။ ဒါေပမယ့္ တိုင္းျပည္ရဲ႕ယဥ္ေက်းမႈနဲ႔ထိန္းႏိုင္မယ္လို႔လဲထင္ပါတယ္။ ဖြံ႔ၿဖိဳးတိုးတက္မႈနည္းတာေတာင္မွ ဒါမ်ိဳးေတြမျဖစ္ႏိုင္ဘူးလို႕ထင္တယ္။

ေမး။ ။ အမတို႔ SAW က Red Ribbon ဆုနဲ႔ပက္သက္ၿပီးေတာ့ ရွင္းျပပါ။

အမတို႔က အမ်ိဳးသမီးနဲ႔ ကေလးသူငယ္ေတြကို ေစာင့္ေရွာက္တာ ပါ။ အထူးသျဖင့္ မိဘမဲ့ကေလးေတြ ရဲ႕ သံုးပံုႏွစ္ပံုေလာက္က HIV ျဖစ္ေနတဲ့ ကေလးေတြပါ သူတုိ႔က မဲေဆာက္ေဆးရံုနဲ႔ မယ္ေတာ္ clinic ကေနလာၾကတယ္။ ဒီလို HIV နဲ႔ေသသြားတဲ့ ကေလးေတြကို ျပဳစုေစာင့္ေရွာက္တယ္။ ပညာေရးအရလည္း ထိုင္းေက်ာင္းမွာထားေပးတယ္။ ဒီႏွစ္ကေတာ့ ၄၇ ေယာက္ေလာက္ရွိၿပီ။ ဒီလိုပညာေရးအရ သူတို႔ကိုျမွင့္တင္ေပးတဲ့ကိစၥေတြရယ္ ကိုျပဳလုပ္တယ္။ အမတို႔ ထားတဲ့ ေဂဟာေတြ ၆ ခုရွိတဲ့အထဲက ၁ခုကေတာ့ HIV positive ေတြကိုဘဲထားတာပါ။ သူတို႔ကို ေဆးဝါးနဲ႔ ေစာင့္ေရွာက္မွုေတြကိုေပးတယ္။ေနထိုင္ေရးနဲ႔ စားေသာက္ေရး ေတြကိုေစာင့္ေရွာက္မႈေပးတဲ့အတြက္ကို ကုလသမၸဂၢ ကေနၿပီးေတာ့ ေပးတဲ့ Red Ribbon ဆုကို ၂၀၀၈ ခုႏွစ္ကရတာေပါ့ေနာ္။ စလုပ္တာကေတာ့ ၂၀၀၀ ခုႏွစ္ကပါ ဆုိေတာ့ အခုက ၁၂ ႏွစ္ေတာင္မွရွိၿပီ။

ပထမဦးဆံုးက save house ၁ခုတည္း ကေနၿပီးေတာ့လုပ္တယ္။ အခုဆိုရင္ေတာ့ save house ၆ ခုရိွၿပီေပါ့ေနာ္။ လူေတြအားလံုးေပါင္းကေတာ့ ၃၀၀ေလာက္ေတာ့ရွိတယ္။ ကေလးေကာအမ်ိဳးသမီးေကာ။ ေနာက္ၿပီးေတာ့ေက်ာင္းမွာလည္းရွိေသးတယ္။ သူတို႔ကိုေတာ့  အဆင့္ျမင့္ပညာေရးစနစ္အထိသင္ေပးပါတယ္။ ေက်ာင္းသားကေတာ့အထက္တန္းအထိကို ၄၀၀ ေလာက္ရွိတယ္။ဒီလိုဘဲ ကေလးေတြက ေရာင္းစားခံရတာေတြနဲ႔ အေမေတြကတာဝန္မယူႏိုင္လို႔ခ်န္ထားတဲ့ဟာေတြကို အမတို႔ကေစာင့္ေရွာက္ရတာပါ။ ေန႔တိုင္းေန႔တိုင္းက ေထာင္နဲ႕ခ်ီၿပီး နယ္စပ္ဘက္ကိုလူေတြဝင္လာၾကတယ္။ ဒါက ထိုင္းမွာဘဲရွိေသးတာေနာ္။ အမ်ားစုက အလုပ္အကိုင္ရွာေဖြေရးအတြက္ျဖစ္ေနေတာ့ မျဖစ္သင့္တာေတြျဖစ္လာတယ္။ ေရာင္းစားခံရတာေတြက ပိုမ်ားလာတယ္။ အလုပ္အကိုင္က ျပည္တြင္းမွာ က်ပ္တည္းလာေတာ့ ဒီဟာေတြျဖစ္လာတာေလ။

ေမး။ ။ ဆိုေတာ့ ဒီလိုလူကုန္ကူးမွုေတြကို ျမန္မာအစိုးရက သိပ္အေလးမထားတာလား။ ဒါေၾကာင့္မို႔လုိ႔ပိုျဖစ္ေနေသးတာလား။

ဒီထိုင္းႏိုင္ငံမွာေတာ့ ဒီကိစၥနဲ႕ပက္သက္ၿပီးေတာ့ လုပ္ေတာ့လုပ္ရွာတယ္။ သို႔ေသာ္ျမန္မာႏုိင္ငံက လူကုန္ကူးခံရတဲ့ ဟာေတြက ဒီမွာလာျဖစ္တာ။ ထိုင္းေတြတျခားႏိုင္ငံမွာလူကုန္ကူးခံရတာက ျမန္မာႏိုင္ငံထက္စာရင္ နဲတယ္။

SAW ကေနၿပီးေတာ့ လုပ္တဲ့လုပ္ငန္းေလးေတြေကာင္းပါတယ္။ ဒါေပမယ့္လူကုန္ကူးခံရၿပီးမွထက္ မျဖစ္ခင္ကာကြယ္ေအာင္ အထဲမွာလုပ္ဖို႔အစီအစဥ္ေကာရွိသလား။

အထဲမွာေတာ့ ဒီကိစၥေတြကိုေဆာင္ရြက္ေပးမယ့္အဖြဲ႔ေတြက ေပၚလာမွာပါ။ အမတို႔အဖြဲ႔အစည္းကေတာ့ migrant ကုိဘဲ အဓိကထားတယ္ဆိုေတာ့ အထဲထိကေတာ့ မတက္ႏိုင္ေသးဘူး။ အမတို႔ကိုေတာ့ US-AID ကေနၿပီးေျပာတာေတြရွိတယ္။ ဒါေပမယ့္အထဲ ထဲမွာက အာမခံႏိုင္တဲ့သူေတြမရွိေသးဘူး။ ဒါေတြကအေရးႀကီးတာက ဒီလိုလုပ္ငန္းေတြလုပ္တဲ့အခါမွာ လုပ္ငန္းေတြရဲ႕အာမခံမႈေတြ ေငြေၾကးပိုင္းဆိုင္ရာအာမခံမႈေတြကို လုပ္ႏိုင္မွ အဖြဲ႔အစည္းက ရပ္တည္လို႔ရမွာေလ။ ဆိုေတာ့ ဒီနယ္စပ္မွာမလုံေလာက္ေသးတဲ့အခါက်ေတာ့ အထဲကဟာေတြကိုမလုပ္ႏိုင္ေသးဘူး။ အမတို႔လည္း မျဖစ္ခင္ ကာကြယ္တာကို အားေပးပါတယ္။ ေနာက္ၿပီး အားလံုးၿခံဳၾကည္႔လိုက္မယ္ဆိုရင္ ဒီျပႆနာဘယ္ကလာသလဲဆိုတာ သိဖို႔လိုတယ္။ စနစ္ေၾကာင့္ဘဲလို႔ေျပာခ်င္ပါတယ္။ ႏိုင္ငံမွာက စီးပြားေရးအဆင္မေျပမႈေတြရွိလာေတာ့ ဒီဘက္ကိုလာတဲ့အခါမွာ လူကုန္ကူးခံရတာေတြျဖစ္လာတယ္။ တကယ္လို႔မ်ား ေကာင္းေနရင္ေတာ့ လာစရာမရွိဘူး။ တေလာက ေဒါက္တာ စင္တီယာ ကို ဝန္ႀကီးဦးေအာင္မင္းကေနၿပီးေတာ့ ေဆခန္းကို သူတို႔ဝိုင္းကူေပးမယ္လို႔ေျပာတယ္။ တကယ္တန္းက်ေတာ့ သူတို႔က ပါးစပ္ဘဲလာတာျဖစ္ေနတယ္။ ဝိုင္းကူခ်င္တယ္ဆိုရင္ အထဲကဟာေတြကိုေကာင္းေအာင္လုပ္ပါအုံး။ ျမန္မာျပည္ထဲမွာ က်န္းမာေရးေထာက္ပံုမွုေတြမရွိတာေၾကာင့္ ဒီကိုုေရာက္လာတာ။ ဒါေၾကာင့္မို႔လို႔ ေဒါက္တာ စင္တီယာလည္းေျပာတယ္ေလ။ ကၽြန္မတို႕ကိုမကူညီနဲ႕အုံး။ အဲဒီလူူေတြကၽြန္မတို႔ဆီမွာမလာေအာင္ဘဲလုပ္လိုက္ ပါလုိ႔ေျပာတယ္။ တကယ္လဲဟုတ္ေနတာဘဲ။ ျမန္မာျပည္မွာ က်န္းမာေရးျပဳစုေစာင့္ေရွာက္မႈရွိရင္ လူေတြလာၾကေတာ့မွာမဟုတ္သလို စီးပြားေရးအဆင္ေျပေနရင္ေတာ့ migrant ေတြရွိေတာ့မွာမဟုတ္ဘူး။ ဒါေတြအားလံုးက အစိုးရမွာအမ်ားႀကီးတာဝန္ရွိတယ္။ စနစ္ကိုျပင္ရမယ္။

ေမး။ ။ စနစ္ကိုေျပာင္းလဲေအာင္ဘယ္ပံုဘယ္နည္းနဲ႔လုပ္သင့္တယ္လို႔အမကထင္သလဲ။

သူတို႔ေျပာင္းလဲဖို႔လုပ္တာေတြကေတာ့ရွိေတာ့ရွိေနပါတယ္။ ဒါေပမယ့္အခုအေျခအေနကေတာ့ အင္မတန္မွကိုေႏွးေကြးေနေသးတယ္။ လူ႔အခြင့္အေရးခ်ိဳးေဖာက္မွုေတြလည္းရွိေနေသးတယ္။ သူတို႔ရဲ႕ေျပာင္းလဲမႈက အဝတ္ေျပာင္းတာေတြဘဲရွိေနေသးတယ္။ အရင္က တိုင္းမွုးေတြအားလုံးအခုေတာ့ ဝန္ႀကီးေတြရွိေသးတယ္။ ဒါေျပာင္းလဲမႈမွ မဟုတ္တာ။ ဒါေတြကိုေျပာင္းတယ္ဆိုၿပီးေတာ့ ႏိုင္ငံတကာကိုလိုက္ျပေနတာ။ သူတို႔အထဲကတကယ္ေျပာင္းတယ္ဆိုမွေျပာင္းလဲတယ္လို႔ဆုိလို႔ရတာ။ တကယ္ေျပာင္းရင္လည္းဖြံၿဖိဳးတိုးတက္လာၾကမွာ ။ ဆိုေတာ့အေရခြံလဲၿပီးတဲ့အခါက်ေတာ့ ႏိုင္ငံတကာရဲ႕အကူအညီကုိလိုခ်င္တာေၾကာင့္ေျပာၾကတာ။

ေမး။ ။ ဆုိေတာ့ အခုလူေတြအားလံုးက ၂၀၁၅ ေရြးေကာက္ပြဲကိုဦးတည္ၿပီးျပင္ဆင္တာေတြ လုပ္ေနၾကတယ္ဆိုေတာ့ အမအေနနဲ႔ စစ္မွန္တဲ႔ေျပာင္းလဲမႈရွိလာမယ္လို႔ထင္မိသလား။

အခုထက္ထိကေတာ့ေျပာင္းလဲမႈေတြကိုမေတြ႔ရေသးဘူး။ သို႔ေသာ္လည္း အခုလမ္းေတြအမ်ားႀကီးဖြင့္လုိက္ရၿပီဆိုေတာ့ လူေတြက အနဲနဲ႔အမ်ားအျမင္ေတြရွိလာၾကၿပီ။ ေတာင္းဆိုတက္လာၾကၿပီ။ လယ္သမား၊ အလုပ္သမား ေတြကေတာင္းဆိုလာၾကၿပီ။ ႀကီးႀကီးမားမားျပင္လို႔ရတာေတြကေတာ့ မရွိေသးဘူး။ ဘာျဖစ္လို႔လဲဆိုေတာ့ ၂၀၁၀ တုန္းက စစ္တပ္ကို ေၾကာေထာက္ေနာက္ခံလုပ္ထားတဲ့ ျပည္ခိုင္ၿဖိဳးပါတီက လြတ္ေတာ္မွာေနရာေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားရေနၿပီးေတာ့ ဆံုးျဖတ္ခ်က္ေတြကလဲသူတို႔လက္ထဲမွာရွိေနၾကတယ္။ ဖြဲ႔စည္းပံုကိုလည္းသူတို႔ေရးဆြဲထားတယ္။ ဆိုေတာ့ အခုေတာ႔ဘာမွလုပ္လို႔မရဘူးျဖစ္ေနတယ္။ ဒါေပမယ့္ ဒီလာမယ့္ ၂၀၁၅ မွာဆိုရင္ေတာ့ သူတို႔ရဲ႕ယွဥ္ၿပိဳင္ဘက္ပါတီေတြမ်ားလာမယ္။ NLD တခုတည္းမဟုတ္ဘဲနဲ႕တိုင္းရင္းသားပါတီေတြလည္းရွိလာမယ္။ ဆိုေတာ့ ၂၀၁၀ နဲ႔ ၂၀၁၅ ကနဲနဲေလးေတာ့ကြာမယ္။ ဒီမွာမွ လြတ္လပ္မႈဘယ္ေလာက္ရွိမရွိ ပြင့္လင္းမႈရွိမရွိဆိုတာက လာအုန္းမွာကို။ အခုဆို လြတ္ေတာ္မွာ လုပ္တာ တင္တာေတြက ဘယ္ေလာက္အဆိုတင္သြင္းတာေတြရွိေနပါေစ မက်လာဘူးေလ။ ဆိုေတာ့ ၂၀၁၅ မွာ ဒီလိုမ်ိဳးမသမာမႈေတြဘယ္ေလာက္လုပ္ေနေသးသလဲဆိုတာကိုၾကည္႔ရအုန္းမယ္။ ဒီ ၾကားျဖတ္ေရြးေကာက္ပြဲမွာေတာင္မွ ကလိမ္ကက်စ္လုပ္တာေတြရွိေသးတယ္။ ဒါေပမယ့္ ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္နဲ႔ NLD ကုိ ႏိုင္ငံတကာမွာခ်ျပရမယ္ဆိုေတာ့လုပ္လိုက္တာေလ။ သူတို႔အတြက္ကေတာ့ အမတ္ ၄၀ ေက်ာ္ေနရာေပးလိုက္ဖို႔ကဝန္မေလးတဲ႔အျပင္ သူတို႔ႏိုင္ခ်င္ရင္ေတာ့ ႀကိဳတင္မဲနဲ႔ႏိုင္လို႔ရတယ္ေလ။ ဒါေပမယ့္ ႏိုင္ငံတကာ ကေစာင့္ၾကည္႔မႈေတြရွိေနေသးတယ္ဆိုေတာ့ေနရာေပးလိုက္ရတာ။ ဒီလုိလုပ္ျခင္းကလဲ ၂၀၁၀ ခုႏွစ္တုန္းက ျပဳခဲ့တဲ့ မသမာမႈေတြနဲ႔ ႏွစ္ ၅၀ တိုင္တိုင္ခ်ိဳးေဖာက္မွုေတြကို ဖံုးလိုက္သလိုျဖစ္သြားတယ္ေလ။ ဒါေပမယ့္ သူ႔အက်င့္ကေတာ့ မေပ်ာက္ေသးဘူး။ မဲေတြကိုဖေယာင္းသုတ္ထားတာေတြနဲ႔ တုိင္တဲ့လူေတြကိုတရားျပန္ဆြဲတာေတြ လုပ္တယ္။ ဒီလိုအေတြးအေခၚရွိတဲ့လူက တိုင္းျပည္ကိုျပဳျပင္ေျပာင္းလဲမႈလုပ္ဖို႔ကမျဖစ္ႏိုင္ဘူး။ ၂၀၁၅ မွာလည္းဒီလုိေတြမလုပ္ဘူးလုိ႔မေျပာႏိုင္ဘူး။ လုပ္မွာဘဲ။

ေမး။ ။ ဒါဆိုရင္ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ လူထုအံုၾကြမႈေတြေကာရွိလာႏိုင္သလား။ ဘယ္အခ်က္ေတြကေျပာေနသလဲ။

ရွိႏိုင္ပါတယ္။ အခုဆိုရင္ လယ္သမားျပႆနာေတြႏိုင္ငံတ၀မ္းျဖစ္ေပၚေနမႈေတြ။ ဒီလိုလူထူအံုၾကြမွူေတြကို ဥပေဒေတြနဲ႕ ထိန္းထားမႈေတြ။ဒါေတြကလူထုကို ထိန္းခ်ဳပ္ထားလိုက္တဲ့အေပၚမွာ တေန႔က်ရင္ အားလံုးမေပါက္ထြက္ႏိုင္ဘူးလုိ႔မေျပာႏိုင္ဘူး။ ေၾကးနီေတာင္စီမံကိန္းမွာဆိုရင္ ပုဒ္မ ၁၄၄ကုိအဲဒီနယ္မွာဘဲထုတ္ထားလိုက္တယ္။ ေနေနတဲ့ ေဒသခံေတြကိုဖိနိပ္ဖို႔အတြက္ေလ။ လူသိရွင္ၾကားလုပ္တာမဟုတ္ဘူး။ ေနာက္ၿပီးစီမံကိ္န္းႀကီးကေတာ့ တရုတ္ နဲ႕လုပ္တာမို႔လို႔အေရးပါတယ္ေလ။ ဒီအေရးမွာဆိုရင္ အတိုက္အခံေတြကိုလည္းအားကိုးလုိ႔ရတာမဟုတ္ဘူး။ ေနာက္ၿပီးေတာ့လယ္သမားေတြက သူတို႔အေရးကိုသူတို႔လုပ္ေနရတဲ့အေျခအေနတိုက္ေနရတဲ့အေျခအေနေတြေလ။ တကယ္တမ္းျမန္မာႏိုင္ငံကေျပာင္းလဲလားဆိုေတာ့မေျပာင္းလဲဘူး။ တကယ္ဒီမုိကေရစီရၿပီလား။ မရေသးဘူး။ တကယ္ရေနတယ္လို႕ေျပာေနတာက ေအာင္ဆန္းစုၾကည္နဲ႔အတိုက္အခံေတြကရေနတယ္လိုေျပာရင္ေျပာမွာေပါ့။ လူထုကေတာ့ မရေသးဘူး။ ႏိုင္ငံေရးသမားေတြဆိုတာက အကြက္ကိုၾကည္႔ေနတယ္ေလ။ အစိုးရနဲ႔အဆင္ေျပႏိုင္ဖို႔အတြက္ကို အေပးအယူေတြလုပ္ေနတာေလ။ ဒီလက္ရွိအစိုးရကို အတိုက္အခံ မလုပ္ဖို႔ေျပာေနတာေလ။ သူတို႔ေရငံုႏွုတ္ပိတ္ေနတာေတြရွိတာေပါ့။ ျပည္သူေတြလိုခ်င္တဲ့ ဒီမိုကေရစီရသလား မရဘူးလားဆိုတာ ဒီၤကေန႔ျပေနတဲ့ ျပႆနာေတြက မ်က္ျမင္သက္ေသေတြဘဲေလ။ အလုပ္သမားေတြဆိုတာလည္း သြားေနရတာဘဲ။ အဆင္မေျပမႈေတြနဲ႔ လုပ္ခမလံုေလာက္မႈေတြနဲ႔  ဆႏၵေတြျပေနၾကတာဘဲ။ ဒါေတြကိုၾကည္႔မယ္ဆိုရင္ ဘယ္မွာေျပာင္းလဲမႈေတြရွိလို႔လဲ။

ေမး။ ။ ဒါဆိုရင္ လူေတြေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ား အဆင္မေျပမႈေတြရွိလာၾကေတာ့ တေန႔ေန႔ တခ်ိန္ခ်ိန္မွာ လူထုအံုၾကြမႈျဖစ္လာတယ္ဆိုရင္ ၈၈တုန္းကလိုမ်ိဳး၊ ၂၀၀၇ တုန္းကလိုမ်ိဳးျပန္ျဖစ္လာရင္  ဘာဘဲေျပာေျပာ စစ္တပ္က အာဏာျပန္သိမ္းမွာဘဲေလ။ ဖြဲ႕စည္းပံုကတည္းက ေျပာထားတာကိုဆိုေတာ့ ဒီလိုမ်ိဳးကိုလည္းျမင္ေနေတာ့ တခ်ိဳ႕လူထုေတြက တကယ္လို႔ဒီလိုေတြျဖစ္ရင္ေတာ့ အစကေနၿပီးျပန္စရမွာကိုစိုးရိမ္ေနၾကတယ္ေလ။ ဒါေၾကာင့္မို႔လို႔ အခုလက္ရွိအစိုးရကိုဘာလုပ္လုပ္ appreciate လုပ္ေနတာေတြရွိတယ္။ ေနာက္ၿပီးလူထုက စစ္မွန္တဲ့အေျပာင္းအလဲကိုလိုခ်င္ၾကတဲ့လူေတြလည္းရွိေနတယ္ေလ။ ဆိုေတာ့ ဒီလိုလူေတြကို ဥပေဒေဘာင္ထဲကဘာေတြလုပ္ေဆာင္ႏိုင္မယ္ထင္ပါသလဲ။
ဟုတ္ပါတယ္။ သူတို႔စိုးရိမ္တာမွန္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္အခုလည္း စစ္တပ္ကသိမ္းထားတာဘဲေလ။ ဖြဲ႔စည္းပံုလုပ္တုန္းကလည္း သူတို႔ဘာသာသူတို႔လုပ္တယ္။ ေထာက္ခံခိုင္းတယ္။ ေနာက္ၿပီး လြတ္ေတာ္မွာလည္းသူ႕လူေတြျပည္႔ေနတယ္ေလ။ ဒါေတြကိုအထဲဝင္ၾကည္႔မယ္ဆိုရင္ သူတို႔ဘဲရွိေနတာ။ ဒါေပမယ့္ ႏိုင္ငံတကာကိုအျမင္ေကာင္းေအာင္လုပ္ေနတာေတြဘဲရွိတာ။အမကထင္တယ္။ ဒါေတြက ဘာမွစိုးရိမ္စရာမလိုဘူး။ စစ္အုပ္ခ်ဳပ္ေရးဆိုတာမဟုတ္ေပမယ့္သိမ္းထားဆဲဘဲ။ ဆိုေတာ့ လူထုအံုၾကြမွုေပၚလာစသည္ျဖစ္ေစ မျဖစ္ေစ သိမ္းမွာဘဲ။ စိုးရိမ္တယ္ဆိုတာက အခုလက္ရွိအရပ္သား အစိုးရကို ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲမႈေတြလိုလားတယ္ဆိုၿပီး ယံုေနလို႔သာျဖစ္ေနတာ။ ပိုဆိုးတာက ဘယ္သူမွလွုပ္လို႔မရေအာင္ ဥပေဒနဲ႔ထိန္းထားလိုက္တာ။ အဲဒီလိုလုပ္ႏိုင္ဖို႔ကို Nargist မွာသူတို႔ လူေတြေသေနတာကို ဖြဲ႔စည္းပံုကို ေထာက္တဲ႔မဲေတြထည္႔ခုိင္းတယ္။ ဒီကေန႔ဒီလိုျဖစ္လာေအာင္ေလ။ ဆိုေတာ့ ေျပာင္းလဲေနၿပီဆိုတာ တလြဲဆံပင္ေကာင္းၿပီးေျပာေနတာေတြျဖစ္သလို အခုၾကည္႔ လူထုေတြကို မအံုၾကြေအာင္လိုက္ထိန္းေနၾကတာေတြဟာ လူထုနဲ႔အတူမလိုက္ပါႏိုင္လို႔ေလ။ လူထုနဲ႔လိုက္ႏိုင္တယ္ဆိုရင္ သူတို႔ဆႏၵကိုဦးစားေပးရမွာေပါ့။ လူထုနဲ႔အတူမလိုက္ပါႏိုင္တဲ့ အစိုးရဘဲျဖစ္ျဖစ္ ႏိုင္ငံေရးပါတီဘဲျဖစ္ျဖစ္ တေန႔က်ဆံုးမွာဘဲ။ လူထုက သူတို႔ေရွ႕ေရာက္ေနေတာ့ သူတို႔တိုက္ပြဲကိုသူတို႔ဆင္ႏြဲေနတာေလ။ လယ္သမားကိုဘယ္သူဦးေဆာင္ေနလို႔လဲ။ တက္ၾကြလႈပ္ရွားသူေတြဘဲလုပ္ေနၾကတာ။ ဘယ္ႏိုင္ငံေရးသမားကမွေထာက္ျပေနတာမရွိပါဘူး။NLD တို႔ ၈၈ တို႔လည္းမေထာက္ျပပါဘူး။ ၾကားဝင္ျဖန္ေျဖေပးသလုိလို ေဘးပရိတ္သတ္လိုဘဲလုပ္ေနၾကတာ။ လယ္သမားေတြေရွ႕ကေနၿပီး ဦးေဆာင္တဲ့လူေတြမရွိေသးဘူးေလ။ လယ္ေတြကို cronies ေတြ ကုမၼဏီေတြ၊ စစ္တပ္ကသိမ္းေနပါတယ္ဆိုတာ ဘယ္သူ႕မွမေျပာဘူးေလ။ ဒီလိုလုပ္တဲ့ လယ္သမားေတြကိုတရားစြဲ၊ ေထာင္ခ်ေတြ စစ္တပ္ကလုပ္ေနတာဘဲ။ ဒါေၾကာင့္မားမားမတ္မတ္ရပ္ေနတဲ႔လူ၊ အနီးကပ္ေနတဲ့လူေတြတိုင္းျပည္မွာအမ်ားႀကီးလိုတယ္။ ဒါမွမဟုတ္ရင္လည္း လူထုအံုၾကြမွုကေတာ့ျဖစ္လာလိမ္႔မယ္။ ဘယ္ေန႕ျဖစ္မယ္ဆိုတာကမေျပာႏိုင္ဘူး။

ေမး။ ။ တိုင္းရင္းသားအေရးနဲ႔ပက္သက္ၿပီးေတာ့ေမးခ်င္တာေလးလဲရွိတယ္။ ကခ်င္မွာေတာ့ စစ္ပြဲေတြျဖစ္ေနၿပီးေတာ့ က်န္တဲ့ လက္နက္ကိုင္အဖြဲ႔အစည္းေတြနဲ႔ေတာ့ၿငိမ္းခ်မ္းေရးလတ္မွတ္ထိုးေနၾကတယ္။ ဒါ႕အျပင္ ရခိုင္မွာလည္း ပဏိပကၡေတြျဖစ္ေနတယ္။ ေနာက္ၿပီးျမန္မာႏိုင္ငံဟာ တုိင္းရင္းသားေတြနဲ႔ဖြဲ႔စည္းထားတဲ့ႏိုင္ငံျဖစ္တယ္ဆိုေတာ့ တိုင္းရင္းသားအေရးကုိ လစ္လ်ဴရွဴလို႔လဲမရဘူးဆိုေတာ့ အမအေနနဲ႔ ဒီကိစၥေတြကို ဘယ္လိုျမင္မိသလဲ။

ဟုတ္ပါတယ္။ ျမန္မာႏိုင္ငံကတိုင္းရင္းသားေတြနဲ႔ဖြဲ႔စည္းထားတဲ့ႏိုင္ငံလည္းျဖစ္တယ္ဆိုေတာ့ တိုင္းရင္းသားအေရးက အရမ္းအေရးႀကီးတဲ႔ကိစၥပါ။ ဆိုေတာ့ ဒီတိုင္းရင္းသားအေရးကိုလုပ္ပံုကိုင္ပံုမွာလည္းေၾကနပ္ေလာက္တဲ့အေျဖမရခဲ့ဘူူး။ အခုအပစ္အခက္ရပ္စဲေရးဆိုတာကလည္း မလိမ့္တပတ္ေတြလုပ္ထားၾကတယ္။ ဒါေၾကာင့္လည္းထိုးထားတဲ့တခ်ိဳ႕အဖြဲ႔အစည္းနဲ႔ ျပန္ပစ္ေနၾကတယ္။ ကခ်င္နဲ႔ဆုိလည္း ၁၇ ႏွစ္ၾကာ ေနာက္ၿပီး DKBA နဲ႔လည္း ၁၆ ႏွစ္ၾကာတာေတြလုပ္ခဲ႔တယ္။ အခုသူက KNUကိုေျပာေနတာေတြကေျဖထြက္ေနတာဘဲ ။ KNUကေျပတယ္ ပနာမအပစ္ရပ္ေရး။ အစိုးရဘက္ကေတာ့ ျပည္ေထာင္စုအဆင့္ေတြနဲ႔ေျပာေနတယ္ေလ။ သူထင္တာက တခါေတြ႔ရင္ အားလံုုးအဆင္ေျပသြားမယ္လို႔ထင္တယ္။ ေနာက္ၿပီးသူတို႔လိုခ်င္တာက စာရြက္ဘဲေလ။ ႏိုင္ငံတကာကို တိုင္းရင္းသားနဲ႕အဆင္ေျပေနပါၿပီဆိုတာကိုေျပာေနၾကၿပီ။ ဒါေတြက တိုင္းရင္းသားေခါင္းေဆာင္ေတြကေျပာေနၾကတာ။ အခုဆိုရင္လုပ္သာလုပ္ေနတာ ကရင္ျပည္မွာတပ္ေတြက အရင္တုန္းကထက္စာရင္တိုးခ်ဲ႕လာၾကတယ္။ တကယ္ၿငိမ္းခ်မ္းေရးကိုလိုခ်င္တာလားဆိုၿပီး တိုင္းရင္းသားေတြက သံသယျဖစ္လာၾကတယ္။ ကခ်င္မွာလည္းတႏွစ္အတြင္းတိုက္တာေတြက တိုက္ပြဲေပါင္း၁၅၀၀ေက်ာ္သြားၿပီ။ သံုးတဲ့လက္နက္ေတြကလည္းတခါမွမသံုးဖူးတဲ့လက္နက္ေတြကိုသံုးတယ္။ ေနာက္ၿပီးကခ်င္ေတြကိုေမးေတာ့ ဘာျဖစ္လို႔ကြဲလြဲေနေသးတာလဲဆိုေတာ့ သူတို႔နယ္ထဲမွာလာၿပီး စစ္အင္အားေတြတိုးခ်ဲ႕လာေနတဲ့ကိစၥက မလုပ္ပါနဲ႔ဆိုတာကို လုပ္ေနတာနဲ႔ပက္သက္ၿပီးတိုက္ပြဲေတြျဖစ္ေနတာ။ ဆိုေတာ့ ဘယ္တိုင္းရင္းသားေတြနဲ႕ ယံုၾကည္မွုရၿပီဆိုတာေျပာလို႔မရေသးဘူး။ တဖက္ကလဲတိုင္းရင္းသားေတြကို ဖဲ႔ထုတ္ၿပီး စည္းရံုးတဲ့နည္းနဲ႔လုပ္ေနတယ္။ အခြင့္အေရးေပးတဲ့တိုင္းရင္းသားအဖြဲ႔အစည္းေတြကေတာ့ သူတို႔ေနာက္ပါသြားတာေပါ့။မလိုက္တဲ့သူက်ေတာ့ တိုက္ေနေသးတယ္။ ဒီလိုနဲ႔ ေသြးခြဲစည္းရံုးတာေတြလုပ္တာေပါ့။ဆိုေတာ့ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ တိုင္းရင္းသားအေရးကို အေရးတယူေျဖရွင္းရမယ္။ ဒီမိုကေရစီအေရးနဲ႔ တို္င္းရင္းသားအေရးကို ဒြန္တြဲယွဥ္တြဲၿပီးေျဖရွင္းရမယ္။ တိုင္းရင္းသားအေရးကိုမေျဖရွင္းႏိုင္ဘူးဆိုရင္ ဒီမိုကေရစီလမ္းမေလွ်ာက္ေတာ့နဲ႔ေလ။ ဥပမာဆိုရင္- ထဲမွာ သူတို႔ဘာသာသူတို႔အဆင္ေျပေနတယ္ ႏိုင္ငံတကာရင္းႏွီးမႈေတြကလာေတာ့မယ္။ ႏိုင္ငံတကာကို လြတ္ေတာ္ထဲမွာလဲအဆင္ေျပၿပီ၊ NLD ေတြလည္းသေဘာတူေနၾကၿပီဆိုၿပီး ဖိတ္ေခၚကတယ္။ ရင္းႏွီးျမဳပ္ႏွံမႈေတြက ကရင္ျပည္ကို္လာမယ္။ တိုင္းရင္းသားေတြနဲ႕ အေပၚယံဘဲလက္မွတ္ထိုးထားတယ္ဆိုရင္ တိုင္းရင္းသားေတြကႏွစ္ႏွစ္ကာကာမရွိဘူး။ မယံုၾကည္ၾကလို႕ တို္က္ပြဲေတြျပန္ျဖစ္ရင္ ဒီရင္းႏွီးျမဳပ္ႏွံမႈေတြကမခိုင္မာႏိုိင္ဘူး။ ဒါေၾကာင့္ရင္းႏွီးျမဳပ္ႏွံမႈေတြက ၀င္လာခ်င္ေပမယ့္ မခိုင္မာမႈေတြေၾကာင့္ မ၀င္လာရဲၾကဘူး။ ျပီးေတာ့ဖြံျဖိဳးေရးကို အရင္လုပ္ၾကရေအာင္လို႕သူတို႕ေျပာတယ္။ ဖြံျဖိဳးေရးလုပ္မယ္ဆိုေပမယ့္ တိုင္းရင္းသားနယ္ေျမေတြမွာ စီမံကိန္းေတြလုပ္တယ္။ ဆည္ေတြလည္းေဆာက္တယ္။ ဖြံ႕ၿဖိဳးေရးလုပ္ငန္းေတြလုပ္တယ္ဆိုရင္ လူ႔အခြင့္အေရးခ်ိဳးေဖာက္မႈေတြကပိုရွိလာတယ္။ ရြာေတြေရြ႕ရတာေတြ လူေတြကို အဓမၼေစခိုင္းတာေတြရွိလာတယ္ဆိုေတာ့ ေဒသဖြံ႕ျဖိဳးေရးက တိုင္းရင္းသားအေရးထက္စာရင္အရင္လုပ္လို႔မရဘူး။ ဆိုေတာ့ တိုင္းရင္းသားေတြနဲ႔ ညိုႏိုင္းမွုေတြလုပ္ၿပီးမွဘဲလုပ္လုိ႔ရတာ။ ဒါေတြက NLD က အစိုးရျဖစ္ရင္လည္း လက္ခံသည့္တိုင္ေအာင္လုပ္လုိ႔မရဘူး။ တိုင္းရင္းသားေတြနဲ႔ တကယ္စစ္မွန္တဲ႔ၿငိမ္းခ်မ္းေရး ၊ ခုိင္မာတဲ့အပစ္ရပ္ေရးေတြမလုပ္ဘူးဆိုရင္ ဘာမွလုပ္လို႔မရဘူး။

ေမး။ ။ ဆိုေတာ့ အခုေနာက္ပိုင္းျဖစ္ေနတဲ႔ မွတ္ပံုတင္ေပးမႈကိစၥမွာလည္း ကၽြန္မၾကားရတာကေတာ့ ကရင္၊ျမန္မာ ဆိုၿပီးေပးတဲ့ကိစၥေတြအေပၚမွာေကာ အမ ဘယ္လိုျမင္သလဲ။

ဒါကေတာ့ သူတို႔က ဒီကဒ္ျပားေတြကိုအလြယ္တကူေပးေနတာေလ။ဒီလိုေပးေနလို႔လဲ ရခိုင္မွာ ျပႆနာတက္သြားတာေလ။ မႏၱေလးေတြမွာလည္းဒီလိုျဖစ္ေနတာဘဲေလ။ ဗမာစကားမေျပာတက္တဲ့လူေတြကုိ ဗမာနာမည္ေတြေပးလိုက္မယ္။ တုိင္းရင္းသားေတြကိုမွ မြန္၊ျမန္မာ တို႔ ကရင္ျမန္မာ တို႔လာခ်ဳပ္ေနတာေလ။ ဒီမွတ္ပံုတင္က သူတို႔အတြက္ဘာမွမဟုတ္ဘူးေလ၊ ျမန္မာေငြ ၃၀၀၀၀ ရွိရင္အလြယ္တကူလုပ္လို႔ရေနတာေလ။ ဒါေပမယ့္ ႏိုင္ငံတကာကိုေတာ့ တသက္လံုး မေပးလာတာကိုေပးတယ္ဆိုၿပီးလုပ္ေနတာေလ။ ဒါေတြေတာင္ေပးတာေတာင္မွ ရိုးရိုးသားသားမေပးေသးဘူး။ ခ်ိဳးနိမ္ၿပီးေတာ့ေပးေနတာေလ။ မြန္၊ျမန္မာ တို႔ ကရင္ျမန္မာ တို႔လုပ္တယ္ဆိုရင္ ဘင္ဂါလီ ျမန္မာတို႔လုပ္ပါလား။ ဒါေတြကတိုင္းရင္းသားေတြကို ခ်ိဳးထားတာေလ။ ႏိုင္ငံတကာကို အျမင္ျပေနတာ။ဒီလိုတိုင္းရင္းသားပံုစံ မလိုခ်င္ဘူးဆိုရင္ရတယ္။ ၅၀၀၀၀ ထပ္ေပးလိုက္ရင္ေတာ့ ခ်က္ခ်င္းဗမာစစ္စစ္ျဖစ္ေအာင္လုပ္ေပးလိုက္တယ္ေလ။ ဒီလိုမ်ိဳးဘဲ တိုင္းရင္းသားေတြကိုလည္းေထာင့္မွာအာရံုလာေအာင္ကစားေနတာေလ။ ဒီလိုဘဲ ရခိုင္မွာလည္းဒီလိုလုပ္လိုက္တာပါ။ တခ်ိန္လံုး ဘင္ဂါလီအေၾကာင္းဘဲရေအာင္ေျပာေနၾကတာ။ ကခ်င္ကစစ္ပြဲေတြ လူ႔အခြင့္အေရးခ်ိဳးေဖာက္မႈေတြကို ဖံုးလိုက္တယ္။ ေနာက္ၿပီး ဒီအေရးမွာလည္းနာမည္ယူလိုက္ေသးတယ္။

ရခိုင္နဲ႔ ဘင္ဂါလီေတြကမတည္႕ၾကဘူး။ ဒါကိုအစိုးရကသိၿပီး ဒါသူတို႔အတြက္လုည္႔ကြက္ေတြျဖစ္သြားတယ္။ သူတို႔ စစ္တပ္ကိုထည္႔လုိက္တာေၾကာင့္ပိုဆိုသြားတယ္။ ကုလသမၸဂၢကလည္း စစ္တပ္ပါဝင္ပတ္သက္ေနတယ္ဆိုတာကိုထုတ္ျပန္တယ္။ Human Rights Watch ကလည္းထုတ္ျပန္တယ္။ ဒီဟာေတြမထုတ္ျပန္ခင္မွာ သူက ရခိုင္ေတြကိုဘက္လိုက္တဲ့ပံုစံမ်ိဳးနဲ႔ သမၼတဆိုဒ္ရဲ႕ စာမ်က္ႏွာေတြမွာ ဘင္ဂါလီေတြကို ႏိွပ္ကြပ္တဲ႔စာေတြေရးတယ္။ ေနာက္ေတာ့ သမၼတကေနၿပီးေတာ့ ထုတ္ျပန္တဲ့ေၾကညာစာမွာေတာ့ ရခိုင္ေတြက ဘာေတြလုပ္တယ္။ သူတို႔ေၾကာင့္ျဖစ္ရတာပါဆိုၿပီးေျပာတယ္။ အစကေတာ့သူတို႔ဘက္ပါတဲ့ပံုစံေတြနဲ႔လုပ္ေပးၿပီး အေနာက္ကိုဆြဲခ်လိုက္တဲ့ပံုစံျဖစ္ေနတယ္။ ဒါေတြကသူတုိ႔အကြက္ေတြ။ စံုစမ္းေရးေကာ္မရွင္ဆိုတာလည္း ရုပ္ျပပါဘဲ။ မလိမ္႔တပတ္ေတြကိုလုပ္ေနတာ။

Meeting with Burma Lawyer Council..... 16 May 2013

Meeting With Burma Lawyer Council

U Thein Oo

စစ္တပ္လက္ထက္ကတရားစီရင္ေရးနဲ႔ အရပ္သားအစိုးရတရားစီရင္ေရး

ေမး။ ။ လက္ရွိတရားစီရင္ ေရးစနစ္အေပၚမွာ ဆရာ႔ရဲ႕အျမင္။

တရားစီရင္ေရးႏွစ္ခုကိုႏွုိင္းယွဥ္ၾကည္႔မယ္ဆိုရင္ ယခုကေတာ့ပိုေကာင္းလာတယ္လို႔ေျပာရမွာပါ။ အရင္တုန္း ကေတာ့ ဦးသန္းေရႊ တစ္ေယာက္တည္းဘဲ သူ႔ဟာသူ တရားသူႀကီးေတြကိုႀကိဳက္သလို ျဖဳတ္ ၊ ခန္႔ ၿပီးအမိန္႔ေပး ေနတာေပါ့။ သူႀကိဳက္တာလုပ္တာကအရမ္းေပၚလြင္ေနတယ္။ အခုက အဲဒီစနစ္လံုးဝေပ်ာက္သြားသလား ဆိုေတာ့ မေပ်ာက္သြားဘူး။ အခုက စာအုပ္နဲ႔ constitution ေပၚလာတာေပါ့ေနာ္။ ဒါေၾကာင့္ constitution နဲ႔ခန္႔တဲ့အဖြဲ႔အစည္းေတြျဖစ္လာတယ္။ ဒါေပမယ့္ Basic Idea နဲ႔ေတာ့ အရင္တုန္းကအတိုင္းဘဲ သြားေနတုန္း ဘဲ။ တရားသူႀကီးကအခုသူ႔ကိုခန္႔တဲ့အဖြဲ႔အစည္းကို သူကျပန္ေၾကာက္ေနရတယ္။ အခုက ဖြဲ႔စည္းပံု အေျခခံဥပေဒက လုပ္တာလို႔ဘဲသိေနၾကတယ္။ ဒါေပမယ့္ တေယာက္တည္းနဲ႔စာလို႔ရွိရင္ေတာ့ ပိုၿပီးစနစ္ က်လာတယ္။ Idea ကေတာ့ အရင္အတိုင္းကဘဲမေျပာင္းလဲေသးဘူး။ ေနာက္ကြယ္ကေနၿပီးေတာ့အမိန္႔ေတြ ေပးေနတုန္းဘဲ။ အဲဒါေၾကာင့္မို႔လို႔တရားသူႀကီးေတြက ဥပေဒအရလုပ္လို႔မရေသးဘူး။ ႏႈတ္မိန္႔အရနားေထာင္ ေနရတုန္းဘဲ။ မလိုက္ရင္ ျပဳတ္သြားႏိုင္တာကို။ ဒါေၾကာင့္မို႔လို႔ တရားစီရင္ေရး အေျပာင္းအလဲ ေကာင္းေကာင္း မရွိေသးဘူး။

ေနာက္တခ်က္က အရင္တုန္းက သူတို႔ကို ႀကိဳက္သလိုလုပ္ စစ္အစိုးရကို ထိလို႔မရဘူး။ ေနာက္ဆံုးမွာ အဲဒါေၾကာင့္ ကၽြန္ေတာ္တို႔ႏိုင္ငံက တရားသူႀကီးေတြက ေၾကာက္လို႔ ရြံ႕လို႔လုပ္ရတဲ့ေနရာထဲမွာ တျဖည္းျဖည္းနဲ႕ ဘာ Idea ရသလဲဆိုေတာ့ မဟုတ္တာကို မဟုတ္တာကိုေၾကာက္လို႔ လုပ္ေနရတယ္။ အဲဒီဟာနဲ႕လုပ္ေနရတာ ၾကာလာေတာ့အဲဒီ Idea ကိုသေဘာက်သြားတယ္။ ဘယ္မွာသေဘာက်သြားသလဲဆိုေတာ့ မဟုတ္တာကို မဟုတ္တာလုပ္ရင္ ျပဳတ္ခ်င္မွျပဳတ္တယ္။ သူတို႔နဲ႔အဆင္ေျပလို႔ရွိရင္ေပါ့။ ဘာကိုေနာက္ၿပီးတြန္းအားေပး ေနသလဲ ဆိုေတာ့ လာဘ္စားမွူကို တြန္းအားေပးေနသလိုျဖစ္ေနတယ္။ မွားမွန္းသိတယ္ဆံုးျဖတ္ခ်က္ခ်တယ္ သူတို႔မျပဳတ္ဘူး။ သေဘာက်သြားတဲ့အခါက်ေတာ့ လာဘ္စားလိုက္တယ္။ လာဘ္စားတဲ့အခါ အျပင္လူက ဘာထင္သလဲဆိုေတာ့ အရင္တုန္းကလုိတေယာက္ေယာက္ကအေနာက္ကေနၿပီးေတာ့ အမိန္႔ေပးေနလို႔လုပ္ ရတယ္လို႔ထင္ေနတယ္။ အမိန္႔ေပးတဲ့လူက အရင္တုန္းကလိုဟုတ္ခ်င္မွဟုတ္မယ္လို႔ထင္တယ္။ ဒါေပမယ့္ အဲဒါကို ေက်နပ္ေနတယ္။ ခိုင္းတိုင္းကလုပ္ရသလိုလို လာဘ္မစားေနသလိုလို။ တကယ္တန္းက်ေတာ့ လာဘ္စားေနၿပီ၊ အေပၚကေနၿပီးေတာ့ ခိုင္းခ်င္မွလည္းခိုင္းေတာ့မယ္။ ဒီစနစ္ကအဲဒီလုိျဖစ္သြားတယ္။ တရားစီရင္တဲ့စနစ္က ေအာက္ေျခကေနပ်က္စီးသြားတာေပါ့။ အဓိကတရားသူၾကီးေတြရဲ႕အက်င့္သိကၡာ တအား က်သြားတယ္။ အကုန္လံုးလိုလိုကို ျဖစ္ေနတာ။ အရင္တုန္းကေတာ့ clear ျဖစ္ပါတယ္။ ခိုင္းတဲအတို္င္း လုပ္တယ္။ မလုပ္ရင္ခ်က္ျခင္းျဖဳတ္လုိက္တယ္။ခင္ညြန္႕တို႕အစ ၾကိဳက္တဲ့လူကိုျဖဳတ္လို႕ရတာကိုး။ အခု က်ေတာ့ အဲဒီလိုမဟုတ္သည့္တုိင္ေအာင္ အစိတ္အပိုင္းတစ္ခ်ိဳ႕ကက်န္ေနေသးတယ္။ တရားစီရင္ေရးစနစ္က ပံုသ႑ာန္အရကေတာ့ေျပာင္းသြားေပမဲ့လည္း အႏွစ္သာရက အခုထိမေျပာင္းေသးဘူး။ ဒါကအခုရွိေနတဲ့  တရားစီရင္ေရးပါ။ တရားသူၾကီးကဘာလုပ္လဲဆိုေတာ့ ဥပေဒကိုမေလးစားေတာ့ဘူး။ ဥပေဒကိုမေလးစားေတာ့ ကြ်န္ေတာ္တို႕ႏိုင္ငံမွာ anti-corruption ဆိုတဲ့ေကာ္မရွင္ဆိုတာမရွိဘူး။ ဘယ္သူကလုိက္စားေနတယ္ ဆိုတာကိုသိေအာင္လုပ္တဲ့ဟာ။ အခုဥပေဒလုပ္ေတာ့မယ္ဆိုရင္လႊြတ္ေတာ္ကိုတင္လုိက္တယ္။ ပိုင္ဆိုင္မွဳနဲ႕ ပတ္သက္တဲ့ ဥပေဒကို တင္ေတာ့မယ္ဆိုရင္ အမတ္ေတြကမလုပ္ဘူး။ လႊတ္ေတာ္ကလည္းခြင့္မျပဳဘူး။ အဲဒီဥပေဒကိုလုပ္မယ္ဆိုရင္ အဲဒီဥပေဒကိုသံုးျပီး ရံုးမွာတရားစြဲႏိုင္တယ္။ တရားစြဲၿပီဆိုရင္ ရံုးမွာတရားသူၾကီးက သူတို႕ကိုအမိန္႕ခ်ႏိုင္မယ္။ အဲဒီဥပေဒမရွိရင္ တစ္ေယာက္မွဘာမွလုပ္လို႕မရဘူး။ အခုေတာ့ ၁၉၅၀ျပည့္ႏွစ္ အဂတိလိုက္စားမွဳဥပေဒဘဲရွိတယ္။ အခုေတာ့ဘယ္ေလာက္ဘဲ လာဘ္စားပါေစ သူ႕ကိုတိုင္မယ့္သူမရွိေတာ့ ဘာမွလုပ္လုိ႕မရဘူး။ ဆိုေတာ့ အေျခခံအားျဖင့္ၾကည္႔မယ္ဆိုရင္ ကြ်န္ေတာ္တို႕စီရင္ေရးစနစ္က ပံုသ႑ာန္ အရသာေျပာင္းသြားမယ္ အႏွစ္သာရကေတာ့အရင္ကအတိုင္းနီးပါးဘဲ ရွိေသးတယ္။ ဒါေၾကာင့္မို႕ တရားရံုးေတြ မွာဆိုရင္ သိသာတာက ပိုက္ဆံမရွိတဲ့သူေတြဆိုရင္ ရွဳံးတဲ့သူဘဲမ်ားတယ္။ တရားသူၾကီးက လာဘ္စားမွဳကို ထိထိေရာက္ေရာက္အေရးယူႏိုင္မယ့္ ဥပေဒမရွိလို႕ ဘာမွမလုပ္ႏုိင္ဘူး။ အခုသူတို႔ထုတ္ျပန္တဲ့ ဝန္ထမ္းေတြကို  ထုတ္ရတဲ့အထဲမွာ အမ်ားဆံုးက တရားသူႀကီးေတြျဖစ္ေနတယ္။ ဒါေတြဟာ လာဘ္စားတာကိုတိုင္တဲ့စာရင္း အရထြက္လာတာေတြပါ။ တရားသူႀကီး ၅၇ ေယာက္လားျဖတ္လိုက္တယ္။ အခုေနာက္ပိုင္းက်ေတာ့ လူထုက တိုင္တန္းလို႔ရတဲ့အလားအလာေတြပြင့္သြားၿပီ။ လႊတ္ေတာ္ကလည္းတက္လာၿပီဆိုေတာ့ အနည္းနဲ႔အမ်ား လူထု ရဲ႕အသံကိုနားေထာင္လို႔ရသြားၿပီ။ အဲဒီလာဘ္စားတာကိုတိုင္တန္းလို႔ရတဲ့ေနရာရွိသြားတာေပါ့။

ေမး။ ။  ဒီျမန္မာႏိုင္ငံရဲ႕ႏိုင္ငံေရးေျပာင္းလဲမႈကို ၾကည္႔ရရင္ ဒီေအာက္ေျခက ျပည္သူလူထုေတြကေျပာင္းလဲလို႔ ေျပာင္းလဲလာတာမဟုတ္ဘဲနဲ႔ အေပၚက ေျပာင္းလဲလို႔ေျပာင္းလဲလာတာကိုျမင္ရတယ္။ ဒါဟာေျပာင္းလဲ သင့္ၿပီထင္လို႔ေျပာင္းလဲတာလား ။ ေနာက္ၿပီးဒီေျပာင္းလဲမႈဟာ လူထုေပၚမွာအေျခမခံတဲ့အတြက္ေၾကာင့္ တခ်ိဳ႕ ကလည္း  ေနာက္ျပန္လွည္႔သြားႏိုင္တယ္လို႔ေျပာၾကတယ္။ ဆရာေကာဘယ္လုိျမင္သလဲ။

ကၽြန္ေတာ္နားလည္တာကေတာ့ ႏိုင္ငံေရးမွာ စနစ္ ၃ ခုနဲ႔ေျပာင္းလဲတယ္လို႔ထင္တယ္။ တခုကေတာ့ Transformation လို႔ေခၚတယ္။ အဲဒါဟာ ပုတ္သင္ညိဳအေရာင္ေျပာင္းလဲတဲ့ျဖစ္စဥ္။ ဒါကဘာလဲဆိုေတာ့ uniform ကေနၿပီးေတာ့ လႊတ္ေတာ္မွာ ေခါင္းေပါင္းေတြနဲ႔ပုဆိုးေတြျဖစ္သြားၾကတာပါ။ ဒါေပမယ့္လူေဟာင္း ေတြဘဲျဖစ္ေနတယ္။ အဲဒါက အုပ္ခ်ဳပ္တဲ့လူတန္းစားကေနၿပီးေတာ့ အားသာၿပီးေတာ့ တစံုတရာအေျပာင္းအလဲ ကိုေတာင္းဆိုတဲ့အခါမွာ လူထုကိုမ်က္လွည္႔ျပလိုက္တာေပါ့။ constitution ရွိတယ္ၿပီးေတာ့ constitution က တက္လာတဲ့ဟာမ်ိဳးေတြပါ။ ဒါေပမယ့္ သူတို႔ရဲ႕ Basic idea ေတြကမေျပာင္းဘူး။ အခုက လြတ္ေတာ္ႀကီး ေပၚလာတယ္။ Constitution ႀကီးရွိလာတယ္။ အရင္တုန္းကလို ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေတြက haski ေတြနဲ႔သြားတာမဟုတ္ ေတာ့ဘဲနဲ႔။ ေခါင္းေပါင္းေတြနဲ႔လူေတြသြားေနတာေတြေတြ႔ရတယ္။ တကယ္႔အေျပာင္းအလဲျဖစ္လား ဆိုေတာ႔ မရွိဘူး။ အသြင္အရေတာ့ေျပာင္းသြားေပမယ့္ အႏွစ္သာရမရွိေသးဘူး။

ေနာက္တခုက်ေတာ့ အတိုက္အခံ။ အတိုက္အခံကလည္း တစံုတရာအင္အားရွိတယ္ဆိုရင္ အုပ္ခ်ဳပ္တဲ့သူက လုပ္ခ်င္တိုင္းလုပ္လို႔မရေတာ့ဘူး။ အဲဒီလိုဆိုရင္ အေပးအယူလုပ္လာရတယ္။ အခုေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္တို႔နဲ႔ အေပးအယူ လုပ္တယ္ဆိုတာက အတိုက္အခံေတြက တစံုတရာအင္အားရွိလာလို႔။ အခုဆိုရင္ လႊတ္ေတာ္မွာ NLD က ၄၃ ေနရာကိုရထားၿပီ။ ရာခိုင္ႏွဳန္းအရနည္းေသးေပမယ့္ အရင္တုန္းကလည္း NDF ေတြလည္းရွိတယ္ ေနာက္တျခားပါတီေတြရွိတယ္။ အခုက အဲဒီအုပ္စုေတြက အုပ္စုတစုျခင္းစီျဖစ္ၿပီးေတာ့ အင္အားႀကီးတဲ့ အတိုက္အခံ ေတြျဖစ္လာတယ္။ အခုဆိုရင္ လႊတ္ေတာ္ထဲမွာျပဌာန္းတဲ့ဥပေဒေတြဟာအရင္တုန္းကလုိ သူတို႔တဖြဲ႔တည္းကဘဲ ျပဌာန္းတာမဟုတ္ေတာ့ဘဲနဲ႔ reform အဆင့္ကိုေျပာင္းလာတယ္။ ေဒၚစုကိုေခၚ ေတြ႔တဲ့ကိစၥေတြ၊ ႏိုင္ငံျခားကို ပညာေတာ္သင္လႊတ္တဲ့ကိစၥေတြ၊ NGO ေတြကိုအထဲမွာဖိတ္ၿပီးလုပ္တဲ့ကိစၥေတြ ဟာ reformation ကိုအသြင္ေဆာင္တယ္။ ဒါေတြဟာ အတိုက္အခံေတြကုိ အသိအမွတ္ျပဳလာတာပါ။ ပထမ ဆံုးကေတာ့ အတိုက္အခံေတြကို အျမစ္ဖ်က္ေျခမွုန္းဖို႔သြားေနတာကေန အတိုက္အခံေတြက အင္အားႀကီး လာေတာ့အေပးအယူေတြလုပ္ရင္းနဲ႔ reformation ဘက္ကိုဦးတည္လာေနတာပါ။

ေနာက္ထပ္အေျပာင္းအလဲတခုကိုကၽြန္ေတာ္နားလည္တာက Revolution ပါ။ အဲဒါက အုပ္ခ်ဳပ္တဲ့ လူတန္းစား ေတြကို မေက်နပ္လို႔အတိုက္အခံေတြက အင္အားႀကီးၿပီးေတာ့ အုပ္ခ်ပ္တဲ့လူတန္းစားေတြကုိ ဂရုမစိုက္ေတာ့ ဘဲနဲ႕ revolution တခုလုပ္လိုက္ေတာ့မယ္။ ျပင္သစ္၊ အေမရိကန္ revolution ကိုၾကည္႔ရင္ idea က ေျပာင္းသြားတယ္။ ဒါေပမယ့္ ကၽြန္ေတာ္တို႔ႏိုင္ငံက ရွစ္ေလးလံုးကိုၾကည္႔ရင္ အဆံုးသတ္ေအာင္ပြဲကို မရ လိုက္ဘူး။ တကယ္လို႔ရခဲ့ရင္ေတာ့ ကၽြန္ေတာ္တို႔လဲလံုးဝေျပာင္းလဲသြားမွာပါဘဲ။

အခုေတာ့ revolution အဆင့္ကုိေတာ့မျမင္ေသးဘူး။ ဘာျဖစ္လို႔လဲဆိုေတာ့ ဒီဘက္မွာရွိတဲ့ cease fire အုပ္စုေတြကလဲ အထဲမွာျပန္ေရာက္သြားၿပီ။ စစ္တပ္ကလဲဘဲ revolution ဆိုရင္အကုန္လံုးကို စြန္႔လႊြတ္ရေတာ့ မွာကို ဥပမာ ကခ်င္မွာျဖစ္ေနသလိုမ်ိဳးပါ။ ဒါေၾကာင့္သူတို႔က ဒီလိုမ်ိဳးႏိုင္ငံတဝန္းမွာ ျဖစ္မွာ ေၾကာက္တဲ့အတြက္ revolution အဆင့္မွာမေရာက္ဘဲနဲ႔ transform မွာလည္းအားမသာေတာ့တဲ့အတြက္ reform အဆင့္ကိုသြား ေနတာပါ။ ဒါေၾကာင့္မို႔လုိ႔ ဒီအဆင့္မွာဆိုရင္ လူထုရဲ႕ပါဝင္ပက္သက္မႈအားႀကီးလာမွ ကၽြန္ေတာ္တို႔လုိခ်င္တဲ့ reform ျဖစ္မွာ။ ဒါမွမဟုတ္ရင္ အခုေျပာေနတဲ့ transform ဘက္ကိုျပန္သြားႏိုင္ေသးတယ္၊ ေနာက္ျပန္လွည္႔မႈ ဆိုတာကေလ။ အခုကေတာ့ transform ကေတာ့ ျဖစ္သြားၿပီးၿပီ။ စစ္တပ္ကေနၿပီးတိုက္ရိုက္အုပ္ခ်ဳပ္မႈေတြ ေျပာင္းသြားၿပီ။ ဒါေၾကာင့္မို႔လုိ႔သူတို႔ဟာ လာမည္႔ ၂၀၁၅ ခုႏွစ္မွာ အခုသူတို႔စဥ္းစားလိမ္႔မယ္။ ေနာက္ၿပီး ၾကားျဖတ္ေရြးေကာက္ပြဲက သူတို႔ကို alert လုပ္လိုက္တာဘဲ။ တကယ္လို႔သာ အတိုက္အခံေတြက လာမည္႔ ၂၀၁၅ မွာ အျပတ္ႏိုင္မယ္ဆိုရင္ သူတို႔ဘာမွာလုပ္လို႔မရေတာ့ဘူး။ ဒါဆိုရင္ေတာ႔ revolution ကုိ ေရာက္ၿပီလို႔ေျပာႏိုင္တယ္။ ဒါေၾကာင့္မို႔လို႔ ဒါကိုလည္းစစ္တပ္ကလည္းသိတယ္ဆိုေတာ့ လာမည္႔ ၂၀၁၅ ေရြးေကာက္ပြဲဟာ ၂၀၁၂ ၾကားျဖတ္ေရြးေကာက္ပြဲလိုမ်ိဳးတရားမွ်တခ်င္မွလည္းမွ်တလိမ္႔မယ္။

ဆိုေတာ႔ ဒီၾကားထဲမွာသူတို႕ကဘာေတြလုပ္သလဲဆိုေတာ့ သူတို႔ဘက္မွာရွိတဲ့ reformative ေတြကို ရသေလာက္ခြဲမွာဘဲ။ NLD ေတြ တိုင္းရင္းသားအုပ္စုေတြ ကိုလည္းခြဲမွာဘဲ။ တိုင္းရင္းသားလက္နက္ကိုင္ေတြ ကိုအားနည္းသေလာက္လုပ္သြားမယ္။ ဒါမွ ၂၀၁၅ ကုိ ျပန္ကိုင္လို႔ရမွာကို။ ဆိုေတာ့ ၂၀၁၅ ကအေရးႀကီး ဆံုးကာလျဖစ္တယ္။ ဒီမတိုင္ခင္မွာ သူတို႕လုပ္ႏုိင္သမွ်ကိုလုပ္သြားမွာဘဲ။ ေနာက္ၿပီးေတာ့ သူတို႔အဖြဲ႔မွာကိုက ေခါင္းမာတဲ့အုပ္စုေတြလည္းရွိတယ္။ သူတို႔က transformation ကုိဘဲႀကိဳက္တယ္။ သူတို႔ကကမာၻကို မ်က္လွည္႔ျပလုိ႔ရေနတာကို။ sanction ေတြလည္းျပဳတ္သြားၿပီ။ သူတို႔အေနနဲ႔ေတာ့တရားသူႀကီးေတြကို အမ်ားႀကီးကိုင္မွာမဟုတ္ေတာ့ဘူး။ ဘာေၾကာင့္လဲဆိုေတာ့ တရားသူႀကီးေတြကိုကိုင္လို႔ အာဏာေတြ ေပးအပ္ တယ္ဆိုရင္ တခါေနာက္ျပန္လွည္႕လာတဲ့အခါမွာ သူတို႔အတြက္ ျပႆနာတက္ႏိုင္တယ္ေလ။ တရားရံုးမွာ သြားတိုင္လိုက္ရင္ သူတို႔လုပ္ခ်င္တဲ့အတိုင္းလုပ္လို႔မရေတာ့ဘူး။ ဒါေၾကာင့္မို႔လုိ႔တရားစီရင္ေရးမွာ ျပႆနာ ေတြတက္ေနတယ္လို႔ဆိုေပမယ့္ ဘယ္သူကမွ ထဲထဲဝင္ဝင္ ျပင္ဖို႔မေျပာေသးဘူး။ လုပ္ေနတာသိပ္မေတြ႔ဘူး။ ဆိုေတာ့ ဒီအတိုင္းဆက္သြားေနမွာဘဲ။ ဒါေပမယ့္တခုရွိတာက အတိုက္အခံက တစံုတရာအင္အားေကာင္းလာ တာေၾကာင့္ ဟိုဘက္မွာရွိတဲ့ moderate ေတြနဲ႔ ဒီဘက္မွာရွိတဲ့ reform အား ေတြကို ေျပာင္းၿပီးေတာ့ အေျပာင္း အလဲေတြက စလုပ္ေနပါၿပီ။ ဒါေပမယ့္ လူထုမပါဘဲနဲ႕ဆိုရင္ ျပႆနာရွိႏိုင္တယ္။ အေပၚမွာဘဲအေျပာင္းအလဲ ေတြကိုသာလုပ္ေနတယ္။ လူထုပါဝင္မွုအားနည္းေနေသးတယ္။ အခုကၽြန္ေတာ္တို႔ၾကည္႔မယ္ဆိုရင္ အလုပ္ သမားဥပေဒေတြထုတ္လိုက္တယ္။ ေအာက္ေျခမွာက်ေတာ့ ဒီဥပေဒေတြဟာ သံုးလို႔ကိုမရေသးဘူး သံုးဖို႔ အတြက္လည္းစိတ္မဝင္စားဘူး။ အလုပ္သမားဝန္ႀကီးကလည္း ရိုးရိုးေျပာမယ္ဆိုရင္ investment ကုိလိုခ်င္တယ္။ ဒါေၾကာင့္မို႔လုိ႔အလုပ္ရွင္ေတြကို ဦးစားေပးတယ္။ ဒါေၾကာင့္မို႔လုိ႔အလုပ္ရွင္ေတြက လည္းအာဏာရလာတယ္။ သူတို႔ရဲ႕ကိုယ္က်ိဳးစီးပြားအတြက္၊ သူတို႔အလုပ္ေကာင္းက်ိဴးအတြက္ကို လာဘ္ထိုး လုိက္တယ္။ အလုပ္သမားေတြကုိေတာ့ ဒီအတိုင္းဖိခိုင္းတယ္။ ဒါေတြျဖစ္လာတာေပါ့။

တိုင္းရင္းသားအေရးနဲ႕ပက္သက္လို႔ အစိုးရမွာ moderate သမားနဲ႔  ့hardliner ေတြရွိတယ္။ ဦးေအာင္မင္းကိုင္ထားတဲ့အဖြဲ႕အစည္းေတြက သေဘာတူညီမွုေတြရလာတယ္။ ဦးေအာင္ေသာင္း တို႔ေတာ့မရ ဘူး။ ဒါကိုျမင္တဲ့အတြက္ေၾကာင့္မို႔လုိ႔ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးအဖြဲ႔ကိုေျပာင္းဖြဲ႕ရတာကို ဦးသိန္းစိန္ကလဲ reform ကို သေဘာက်တယ္။ ဆိုေတာ့ ဒီ transform period မွာ အစိုးရမွာ အုပ္စုေတြကြဲလာတာကိုေတြ႔ရတယ္။ ဆိုေတာ့ စစ္မွန္တဲ့ေျပာင္းလဲမွုကိုလုပ္ေနတဲ့လူေတြရွိသလို အခုအခ်ိန္က ကိုယ္က်ိဳးရွာလို႔လြယ္ေနတဲ့အခ်ိန္လည္း ျဖစ္တယ္။ ေနာက္ၿပီး ေတာ့ဒီလိုျဖစ္ေနတဲ့အခ်ိန္မွာ ဟိုဘက္ဒီဘက္တိုက္ေနတဲ့အခ်ိန္မွာ သူလုိကိုယ့္လူခြဲ ၿပီးေတာ့ တိုက္မွာဘဲ။ အင္အားႀကီးတဲ့အုပ္စုေတြကိုၿဖိဳခြဲမွာဘဲ။ အဖြဲ႔အစည္းေတြမွာလည္း ေအာက္ေျခမွာမညီမႈ ေတြရွိေနမွာ။ အဲဒါကိုမထိန္းႏိုင္ဘူးဆိုရင္ေတာ့ ကၽြန္ေတာ္တို႔ reform သမားေတြကအားနည္းလာမွာပါ။ အဲဒီလို မ်ိဳးျဖစ္ရင္ ကၽြန္ေတာ္တို႔ focus လုပ္ေနတဲ့ ဟိုဘက္ကေခါင္းမာအုပ္စုေတြက သေဘာက်ေနမွာပါ။ အက်ဥ္းခ်ဳပ္မယ္ ဆိုရင္ေတာ့ ႏုိင္ငံေရးအေျခအေနက ေရထဲမိုးထဲမွာဘဲ။ ဒါေၾကာင့္မို႔လို႔ ကၽြန္ေတာ္တို႔ ၂၀၁၅ ေရြးေကာက္ပြဲအတြက္ strategies ကုိ ဆြဲဖို႔လုိတယ္။ တကယ္လို႔ မညီဘူးဆိုရင္ေတာ့ သမၼတ သိန္းစိန္က အေျပာင္းအလဲလုပ္ခ်င္တယ္ေျပာေျပာျဖစ္ဖို႔အလားအလာနည္းေနေသးတယ္။ cronies ေတြလည္းအမ်ားႀကီး ေပၚလာမွာဘဲ။ လူထုကေတာ့ဘာမွအက်ိဳးခံစားရမွာမဟုတ္ဘူး။

ေမး။  ။ အခုတစ္ျခားအဖြဲ႕ေတြလဲေျပာေနၾကတယ္ ၂၀၁၂ေရြးေကာက္ပြဲလည္းလုပ္ျပီးသြားျပီ၊ ၾကားျဖတ္ ေရြးေကာက္ပြဲလည္းလုပ္ျပီးသြားျပီ၊ constitutionလည္းလုပ္ျပီးသြားျပီဆိုေတာ့ changes ျဖစ္ဖို႕ကလည္း မလြယ္ေတာ့ဘူး။ ဒါဆိုေတာ့၂၀၁၅ကိုေစာင့္ရမယ္ေပါ့။ အဲဒီအခ်ိန္မွာလည္း သူတို႕ကျပည္သူေတြကို awareness training ေပးဖို႕ကို focus လုပ္ထားတယ္ဆိုေတာ့ အားလံုးက၂၀၁၅ကို ဦးတည္ၿပီး လုပ္ ေနၾကတယ္။ ဆိုေတာ့ Burma Lawyer Council အေနနဲ႕ကဘယ္လိုမ်ိဳးျပင္ဆင္မႈေတြကိုျပဳလုပ္ေနၿပီလဲ။

ကၽြန္ေတာ္တို႔အထိက ၂၀၁၅ ကိုေမွ်ာ္မွန္းထားတာက တကယ္လို႔ အတိုက္အခံေတြႏိုင္လာမယ္ဆိုရင္ ကၽြန္ေတာ္တို႔ အေနနဲ႔အထဲကိုေရြ႔သြားမွာပါ။ ဆိုေတာ့ အထဲမွာလည္းလုပ္တတ္ကိုင္တတ္တဲ့လူ ရွိေနဖို႔လည္း လိုတယ္။ ကၽြန္ေတာ္တို႔ခံယူခ်က္က တႏိုင္ငံလံုးနဲ႔ပတ္သက္တဲ့ ဥပေဒကိစၥရပ္ေတြက တေယာက္တည္း တဖြဲ႔ တည္းလုပ္လို႔မရသလို အားလံုးဝိုင္းလုပ္ဖို႔လည္းလိုအပ္တယ္။ လုပ္တဲ့လူေတြကလည္း ၿမိဳ႕ေတြကဆိုရင္ အလုပ္ မျဖစ္ဘူး။ ဒါေၾကာင့္ ကၽြန္ေတာ္တို႔ lawyer ေက်ာင္းဖြင့္တယ္ ရည္ရြယ္တာကေတာ့ နယ္စပ္ေဒသမွာရွိတဲ့ တိုင္းရင္းသား lawyer ေတြကို အထိကသင္တန္းေပးေနတာပါ။ ဒါမွလည္း ဒီလုိ knowledge ေတြရွိမွလည္း သူ႔လူထုကိုဆြဲေခၚႏိုင္လာမွာ  ဆိုေတာ့ ကၽြန္ေတာ္တို႔ဘယ္ေလာက္ဘဲအေပၚမွာ အေျပာင္းအလဲေတြလုပ္ေန ေအာက္ေျခမွာမေရာက္ရင္ ဘာမွအက်ိဳးမဝင္ဘူး။ တကယ္ဆိုေတာ့ ဒီနယ္စပ္ေဒသပိုင္းမွာ အခုထက္ထိၾကည္႔ လုိက္မယ္ဆုိရင္ အေပၚမွာသာ changes ေတြျဖစ္ေနတယ္ဆိုေပမယ့္ နယ္စပ္ေတြမွာက ဘာမွ မေျပာင္းလဲေသးဘူး။ ဒီအတိုင္းဘဲ။ တကယ့္အေျပာင္းအလဲျဖစ္တယ္ဆိုတာ တႏိုင္ငံလံုးနယ္စပ္ေဒသ ေတြပါ မက်န္ေျပာင္းလဲမႈရွိရမယ္။ ကၽြန္ေတာ္တို႔အေနနဲ႔ ၂၀၁၅ အေနနဲ႔ႏိုင္သည္႔တိုင္ေအာင္ ေအာက္ေျခမွာ Train လုပ္ထားတဲ့လူေတြမရွိရင္ ဘာမွလုပ္လို႔မရေသးဘူး။ ဒီ train လုပ္ထားတဲ့လူေတြခိုင္လာၿပီဆိုရင္ network ေတြလုပ္လာဖို႔လည္းရွိတယ္။ ကၽြန္ေတာ္တို႔နားလည္းတာက network မရွိဘဲနဲ႔ဘာမွမလုပ္ႏိုင္ဘူးဆိုတာ နားလည္းတယ္ေလ။ ၂၀၁၅ ၿပီးတာနဲ႔ တကယ္အလုပ္လုပ္မည့္လူေတြျဖစ္ရမယ္။ အခုေရွ႕ေနအမ်ားစုေတြသည္ ျပည္နယ္နဲ႔တိုင္းမွာေတာင္မွ ၿမိဳ႕နယ္ေတြမွာဘဲရွိတယ္။ legal knowledge က ေအာက္မွာမရွိဘူး။ တိုင္ရ ေကာင္းမွန္းေတာင္မသိဘူးျဖစ္ေနတယ္။ တိုင္ရင္ အဖမ္းခံရမလားဘဲ ေၾကာက္ေနၾကတယ္။ ဒါေတြကို ေဖ်ာက္မွ ရမယ္။ ဆိုေတာ့ ၂၀၁၅ ကိုအထိက အေကာင္းျမင္တဲ့အပိုင္းကိုထားတယ္။ ဒါေပမယ့္ စစ္မွန္တဲ့ေျပာင္းလဲမႈ ရွိဖို႔ဆိုရင္ network ေကာင္းေတြရွိဖို႔လုိတယ္ဆုိေတာ့ civil society  ေအာက္ေျခလူတန္းစားေတြကို အေထာက အကူျပဳေပးတဲ့ community base organization ေတြ ေနာက္ၿပီး network ေတြ ေကာင္းလာရမည္။ ဒါမွလည္း အရပ္ဘက္လူ႕အဖြဲ႔အစည္းအတြက္ေကာင္းလာမွာ။ အခုေတာ့ ကၽြန္ေတာ္တို႔မွာ member base organization ေတြဘဲရွိေနေသးတယ္ ဆိုေတာ့ ကၽြန္ေတာ္တို႔ အထဲမွာရွိတဲ့ community base organization ေတြနဲ႔ခ်ိတ္ ဆက္ ႏိုင္ဖို႕လည္းႀကိဳးစားေနပါတယ္။ ကၽြန္ေတာ္တို႔ က တကယ္ဆိုေတာ့ community မွာ rule of law ကို နားလည္လာဖို႔တြန္းအားေပးမႈေတြလည္းလုပ္ေနတယ္။ တိုင္းရင္းသား ပဋိပကၡ ေတြကိုနားလည္းလာဖို႔နဲ႔ လူ႔အခြင့္အေရးအေၾကာင္းကုိလည္းပါတယ္။ ေနာက္ၿပီးေတာ့ အထဲမွာရွိတဲ့ community ေတြနဲ႔ခ်ိတ္ဆက္ႏိုင္မွ သာလွ်င္ ဒီလုပ္ငန္းေတြကိုလုပ္ႏိုင္မွာ ကၽြန္ေတာ္တို႔ဘက္ကေတာ့ ဥပေဒ အသိုင္းအဝန္းကလည္းပံ့ပိုးေနမွာပါ။ legal knowledge ဥပေဒနဲ႔ ညီတယ္ဆိုရင္ ဘယ္သူ႔ကိုမွ ေၾကာက္စရာမလုိဘူး၊ ဖားစရာ လာဘ္ေပးစရာလဲ မလိုဘူး ဆိုတဲ့ idea ေတြေပးမယ္ေပါ့ေနာ္။ ဒါေတြက ၂၀၁၅ ၿပီးရင္။ ဘာေၾကာင့္လဲဆိုေတာ့ အခုအခ်ိန္အထိက စစ္တပ္က ကိုင္ထားတုန္းဘဲရွိေသးတယ္။

ေမး။ ။ ၂၀၀၈ဖြဲ႔စည္းပံုမွာပါတဲ့ စာခၽြန္ေတာ္ကိစၥနဲ႔ပက္သက္ၿပီးေတာ့ ဆရာတို႔အျမင္မွာေရာ။ စာခၽြန္ေတာ္ ေရးတဲ့ေနရာမွာလိုလို႔လား။ ဒါမွမဟုတ္တရားလႊတ္ေတာ္ခံုရံုးေတြက မေဆာင္ရြက္ေပးခ်င္လို႔လား။

ပထမဦးဆံုးအေနနဲ႔ ကၽြန္ေတာ္တို႔အ့ံအားသင့္တာက ၂၀၀၈ ဖြဲ႔စည္းပံု၊ အာဏာရွင္စနစ္ေအာက္ကထြက္လာတဲ့ ဖြဲ႔စည္းပံုအေျခခံဥပေဒမွာ စာခၽြန္ေတာ္ေလွ်ာက္ခြင့္ရွိတယ္ဆိုကတည္းက မ်က္စိလည္ၿပီးေတာ့ပါလာတာလို႔ မွတ္ခ်က္ခ်လိုက္တယ္။ ဆိုရွယ္လစ္ေခတ္တုန္းကအေျခခံဥပေဒကိုျပန္ၾကည္႔မယ္ဆိုရင္လည္း ေကာင္းမွ ေကာင္း။ အေကာင္းလြန္ေနလို႔လူေတြကလည္းမလုပ္ေတာ့ဘူး။ ဖြဲ႔စည္းပံုက ေကာင္းေနတာကို လူေတြကလိုက္ မလုပ္ေတာ့ အသက္မဝင္ေတာ့ဘူး။ ဒါနဲ႔ပယ္လိုက္ေရာ ။

 စာခၽြန္ေတာ္နဲ႔ပက္သက္ရင္ေတာ့ ၄၇ မွာပါတယ္။ ေနာက္ေတာ့ ၇၂ မွာမပါဘူး။ တစ္ပါတီဦးေဆာင္တယ္ ဆိုေတာ့ တရားရံုးကို အာဏာမေပးခဲ့ဘူး။ အခုက ဒီမိုကေရစီျပန္သြားမယ္ဆိုေတာ့ ကၽြန္ေတာ္ထင္တာက ဒီမိုကေရစီကိုလည္းသူတို႔ေကာင္းေကာင္းနားမလည္ေတာ့ဘူး။ ၾကြားလည္းၾကြားခ်င္တယ္။ ဒါေၾကာင့္မို႔လို႔ ကၽြန္ေတာ္တို႔ BLC ကေနေထာက္ျပတယ္ေလ။ သူမ်က္စိလည္သြားတာျဖစ္မယ္ဆိုၿပီး။ တကယ္လည္း ကၽြန္ေတာ္တို႔ထင္တာေတြက အမွန္အတိုင္းျဖစ္ေနတယ္ေလ။ ထည္႔ထားေပးတယ္၊ constitution မွာပါလာ တယ္၊ ဘယ္လုိေလွ်ာက္ရမလဲဆိုတဲ့နည္းေတြပါေပးထားတယ္၊ တရားဝင္လည္းထုတ္ျပန္ထားတယ္။ ဒါေပမယ့္ တက္လာတဲ့ စာမွန္သမွ်ကိုုက အပယ္ခံေနရတယ္။ ခုနကေျပာတဲ့ မွားၿပီးထည္႔တဲ့ theory ကပိုၿပီးနီးစပ္တယ္။ တကယ္လုပ္ေပးခ်င္တာမဟုတ္ဘဲနဲ႔ ေျပာတဲ့အခါက်ေတာ့ပယ္ခ်ခံရတာကို။ ကၽြန္ေတာ္တို႔အေနနဲ႕ေတာ့ ဒါနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး မွားပါလာတယ္လို႔ဘဲခံယူထားပါတယ္။

ေနာက္တခုက စာခၽြန္ေတာ္နဲ႔ပက္သက္ၿပီးေတာ့ စာခၽြန္ေတာ္ ၅ ရပ္မွာ မတရားအက်ဥ္းက် ခံေနရတဲ့ လူေတြ ရွိတယ္ဆိုရင္ ဘယ္သူကဖမ္းထားတာလဲ ဖမ္းထားတဲ့လူေတြရွိတယ္ဆိုရင္ မတရားဖမ္းထားတယ္ဆိုရင္ လႊတ္လိုက္တာ။ ဒါကေရွ႕ေတာ္သြင္းစာခၽြန္ေတာ္အမိန္႔၊ ေနာက္တခုက အာဏာေပးစာခၽြန္ေတာ္အမိန္႔၊ ဥပမာ- နာဂစ္မွာတုန္းက အကူအညီေတြအမ်ားႀကီးေပးတယ္ ဒါေပမယ္႔စစ္တပ္ကကိုင္ထားတယ္၊ သြားမေပးဘူး။ ပို႔ေဆာင္ဆက္သြယ္ေရးကိုကိုင္ထားတယ္။ ေနာက္ၿပီး စစ္တပ္က ေစာင္ေတြဘာေတြသိမ္းထားလိုက္တယ္။ ဘယ္သူ႔ကိုသြားတိုင္မလဲ ၊ တရားရံုးကိုသြားတိုင္ရမယ္။ တရားရံုးကေနဒါကို စာခၽြန္ေတာ္နဲ႔ တိုင္စာေတြရတယ္၊ ဒီပစၥည္းေတြကို အစိုးရက ယူထားတယ္ဆို ၿပီးစစ္တပ္ကို တရားရံုးကေနၿပီး အမိန္႔ခ်က္ခ်က္ေပးလို႔ရတယ္။ဒါက အာဏာေပးစာခၽြန္ေတာ္အမိန္႔ ေနာက္တခုက စစ္တပ္ကေနၿပီးမလုပ္တဲ့ဟာ ။ ဒါေပမယ့္စစ္တပ္ေခါင္းစဥ္နဲ႔ဆိုၿပီး ကုန္သည္ေတြကသိမ္းတယ္။ လူထုကခံရတာကိုစာခၽြန္ေတာ္ေလွ်ာက္လို႔ရတယ္။ တရားရံုးကေနၿပီးရပ္ ထားခိုင္းလိုက္လို႔ရတယ္။ ဒါကတားျမစ္ေစ စာခၽြန္ေတာ္အမိန္႔ ဒါေတြကိုၾကည္႔မယ္ဆိုရင္ အာဏာပိုင္ ကေနၿပီး လူထုကိုလုပ္တဲ့ဟာေတြ။ လူ႔အခြင့္အေရးနဲ႔ မတရားဖမ္းဆီးတာေတြမကဘူးအမ်ားႀကီးဘဲ။ ဒါဆိုေတာ့ သူတို႔ထဲ ကလည္း ၾကည္႔ေနတဲ႔အခါမွာ ကခ်င္မွာျဖစ္တဲဟာက ပထမဦးဆံုးတက္လာတဲ့ဟာေခၚစစ္ေတာ့ စစ္တပ္က ေျပာလိုက္တယ္။ အဲဒီတုန္းက အဲဒီတပ္လည္းမရွိဘူး။ ဖမ္းလည္းမဖမ္းထားဘူးဆိုလို႔ရွိရင္ စာခၽြန္ေတာ္ရဲ႕ အမိန္႕ကိုက ဖမ္းတဲ႔လူျပစမ္းဆိုၿပီးေျပာရမွာ။ ဒါေပမယ့္ သူတို႔ကျငင္းလိုက္တယ္ မရွိဘူးဆိုၿပီးဆိုရင္ တရားရံုးက အဲဒီအမႈကို ဆံုးျဖတ္လို႔မရေသးဘူးဆိုရင္ ခုနေျပာတဲ့ အာဏာေပးစာခၽြန္ေတာ္အမိန္႔ထုတ္ၿပီးေတာ့ စစ္ေဆး ခိုင္းရမွာ။ ဟုတ္မဟုတ္သြားေလ့လာခိုင္းရမွာ။ အဲဒီလိုမ်ိဳးမလုပ္ဘဲနဲ႔ပယ္ခ်လိုက္တယ္။ ဒါမ်ိဳးပယ္ခ်ခံ ရရင္ ဖြဲ႔စည္းပံုနဲ႔တရားစြဲရမွာ ။ ဒါေပမယ့္ဆက္မတက္လာဘူး။ ျပည္တြင္းထဲမွာလည္းအေတြ႕အႀကံဳ ေတြမရွိတဲ့ အခါက်ေတာ့ ဘာဆက္လုပ္ရမလဲဆိုတာကိုမသိေတာ့ဘူး။ ေျပာခ်င္တာက တရားသူႀကီးေတြက လုပ္တုန္းဘဲ ရွိေသးတယ္ ျပဳတ္မွာေၾကာက္လို႔ ဒါနဲ႔ပဲ တရားစီရင္ေရးေတြမွာ အေၾကာက္တရားေတြလႊမ္းမိုးေနေသးတယ္။ ဒါေတြပေပ်ာက္ေအာင္လုပ္ေပးမယ့္ network ေတြလိုတယ္။ ပါတီေတြပင္လွ်င္လုပ္လို႔မရဘူး။ lawyer network ေတြကလုပ္ရမွာ။ law နဲ႔ဆိုင္လို႔ေလ။

ေမး။ ။ ေျပာသြားတဲ့အထဲမွာ လူေတြကေၾကာက္စိတ္ေတြနဲ႔ ဆိုေတာ့ တိုင္တန္းမႈေတြမလုပ္ၾကဘူး။ ဆိုေတာ့စဥ္းစားလိုက္တာက ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ policing system မေကာင္းလို႔လား ။ ခ်စားမႈေတြနဲ႔ျပည္႔ေနၿပီး ျပည္သူေတြကမတိုင္ရဲၾကဘူး။ ေနာက္ၿပီးေတာ့တိုင္ရင္လည္းဘာမွမထူး၊ ပိုက္ဆံဘဲေပးေနရတယ္၊ ပိုရႈပ္ကုန္ မွာကို မလိုလားလို႔လား။ ဆရာ့အေနနဲ႔ေရာ။

ကၽြန္ေတာ္သိရသေလာက္က ကၽြန္ေတာ္တို႔ဆီမွာ  civil society ေတြအားနည္းေနတယ္။ law ရွိတယ္ procedure ေတြရွိတယ္။ ဒါေပမယ့္ Rule of law မရွိလို႔ဒါလည္းမွန္ပါတယ္။ Rule of law ရွိရင္ေတာ့ ဘာမွ လုပ္စရာမလိုဘူးေပါ့ေနာ္။ ျဖစ္တယ္ဆုိရင္ရဲသြားတိုင္ ရဲကလုပ္ေပးမယ္ေပါ့ေနာ္။ ရဲကေနၿပီးေတာ့ လူထုက ကာကြယ္ေပးရမယ္။ အခုက policy ပိုင္းကဘာမွမရွိဘူးျဖစ္ေနတယ္။ တကယ္လို႔ ဒီလိုျဖစ္ေနရင္ civil socity အားေကာင္းရင္ တိုင္ႏိုင္တဲ့ေနရာရွိရင္ ျပည္သူေတြတိုင္ရဲၾကမွာပါ။ ေနာက္ၿပီး ရဲကိုေၾကာက္တယ္ဆိုရင္ တရားရံုးကိုတိုက္ရိုက္သြားတိုင္လို႔ရတယ္။ တခ်ိဳ႕ဟာေတြက တိုက္ရိုက္ complain ေတြရွိတယ္။ တရားရံုးက လက္ခံၿပီးေတာ့ ရဲကိုေဆာင္ရြက္ခိုင္းလို႔ရတယ္။ ဒါေတြကိုျပဳလုပ္ႏိုင္ဖို႔ဆိုရင္ ျပည္သူေတြကုိ အသိဥာဏ္ ေပးႏိုင္ ဖို႔  အားေကာင္းတဲ့ civil society ရွိဖို႔လုိတယ္။ ဥပမာ- Philippine မွာတုန္းက မားကုိ႔စ္လက္ထပ္မွာတုန္းကလို ေပါ့ ႏိုင္ငံေရးသမားေတြက ေပ်ာက္သြားတယ္။ ေပ်ာက္သြားတဲ့ ညီအကိုေမာင္ႏွမေတြ၊ အမ်ိဳးသမီးေတြက အုပ္စုေတြဖြဲ႔လိုက္တယ္။ အဲဒီလိုမ်ိဳး သူတို႔နဲ႔အလားတူေပ်ာက္သြားတယ္ဆိုရင္ သူတို႕ကိုအေၾကာင္းၾကားပါ။ list လုပ္ထားေပးပါမယ္ မွတ္တန္းတင္ေပးထားပါမယ္။ ဒါနဲ႔အဲဒီလိုမ်ိဳးလာတိုင္တဲ့လူေတြလဲမ်ား၊ list ေတြလည္း မ်ားလာတဲ့အတြက္ အဖြဲ႕အစည္းႀကီးက ႀကီးလာတယ္၊ လူထုက ကိုးစားတဲ့အဖြဲ႔ေတြျဖစ္လာတယ္။ အဖြဲ႔က လူေတက ၿမိဳ႕နယ္ေတြအထိပါ အဖြဲ႔ခြဲေတြလုပ္လာတယ္။ မားက႔ိုစ္ တို႔ကေၾကာက္သြားတယ္။ သူတို႕တုန္း ကလည္း အာဏာရွင္က ခိုင္းထားတဲ့ရဲစခန္းေတြျဖစ္ေနေတာ့ တိုင္တန္းမႈေတြကို လုပ္လို႔မရဘူး။ ခုနကေျပာတဲ့ အမ်ိဳးသမီးအုပ္စုေတြက အရင္ ျပန္ၿပီးဖြဲ႔စည္းလိုက္တဲ့အတြက္ေၾကာင့္ တကယ့္ကိုလူေပ်ာက္တဲ့ဟာေတြ ေပ်ာက္သြားတယ္ ကၽြန္ေတာ္တို႔ႏိုင္ငံလည္းအဲဒီလိုလုပ္လုိ႔ရတယ္လို႔ထင္တယ္။ ရဲေၾကာက္တာက ကၽြန္ေတာ္ တို႔ျပည္သူေတြရဲ႕စိတ္ထဲမွာ စြဲေနၿပီ။ မေၾကာက္ေအာင္သြားေျပာလို႔မျဖစ္ဘူး။ လက္ေတြ႔မွာက ရဲေတြကလုပ္ေန တာေတြရွိတာကို။ ဒါေၾကာင့္မို႔လို႔ ျပည္သူေတြနဲ႔ ပိုၿပီး friendly ျဖစ္တဲ့ အဖြဲ႔အစည္းေတြရွိဖို႔လိုတယ္ဆိုေတာ့ ကၽြန္ေတာ္တို႔မွာ strong civil society ေတြမရွိလို႔ျဖစ္တာ။ Rule of law ေျပာတာဟာမွန္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ေအာက္ေျခအထိက်ေတာ့ မီဒီယာေတြ၊ civil society ေတြေစာင့္ၾကည့္ဖို႔လိုပါတယ္။ ကၽြန္ေတာ္တို႔ေတြ police system ကုိေကာင္းလာေအာင္ေစာင့္ၾကည္႔ေနမယ့္အစား civil society ကုိအားေကာင္းေအာင္လုပ္ႏိုင္ဖို႔ လိုပါ တယ္။

ေမး။ ။ ဆိုေတာ့ civil society အားေကာင္းလာဖို႔ဆိုရင္ အခုလည္း တခ်ိဳ႕ NGO ေတြဝင္လာတာေတြ ေတြ႔ရတယ္။ ေနာက္ၿပီးေတာ့ ေနာက္ထပ္ ၂ ႏွစ္၊ ၃ ႏွစ္ေလာက္ဆိုရင္ အမ်ားႀကီးျဖစ္လာေတာ့မွာ ။ ဒီေတာ့ ေကာင္းတာတခုက civil society ပိုမိုအားေကာင္းလာမယ္လို႕ထင္ရတယ္။ ဒါေပမယ့္ အဖြဲ႔အစည္းတခုစီရဲ႕ ပစ္မွတ္ေတြကမတူညီၾကဘူး ဆိုေတာ့ဆရာ႔အေနနဲ႔ဘယ္လိုေျပာခ်င္သလဲ။

ကၽြန္ေတာ္ကေတာ့ community based အဖြဲ႔ေတြအေရးႀကီးတယ္လို႔ျမင္တယ္ေလ။ NGO ဆိုတာက ႀကိဳက္တဲ့ ေနရာေတာင္သြားလို႔ရတယ္၊ ေနာက္မႀကိဳက္ဘူးဆိုရင္ ျပန္သိမ္းလို႔ရတယ္။ သူတို႔အေပၚဘဲမူတည္တယ္။ community base ကသြားလို႔မရဘူး။ community ကေနတက္လာတဲ့ဟာေတြကို ဖြံ႕ၿဖိဳးေအာင္လုပ္ ရမယ္။ ရည္ရွည္မွာ အားေကာင္းတဲ့အထိလုပ္ရမယ္ဆိုေတာ့ community based မဟုတ္လို႔ရွိရင္ လူထု အတြက္က ေရရွည္မွာအားကိုးဖို႔သိပ္မျဖစ္ႏိုင္ဘူး။

ေမး။ ။ ေနာက္တခုအေနနဲ႔ investment နဲ႔ပက္သက္ၿပီးေတာ့ သိခ်င္တယ္။ အခုအေျခအေနက ျမန္မာႏိုင္ငံကို ရင္းႏွီးျမွဳပ္ႏွံဖို႕ ႏိုင္ငံတကာကလည္းလာေနၾကၿပီ။ တဖက္မွာလည္းႏိုင္ငံကို ၾကည္႔မယ္ဆိုရင္ ႏိုင္ငံေရးအရ ေျပာင္းလဲမႈေတြရွိလာေသာ္လည္း ျပည္တြင္းမွာ ပဋိပကၡ ေတြရွိေနတုန္းဘဲ ဆိုေတာ့ ဆရာ႔အေနနဲ႔ ဘယ္လို ရင္းႏွီးျမဳပ္ႏွံမွုကိုလက္ခံသင့္သလဲ လုိ႔ထင္ပါသလဲ။

ရင္းႏွီးျမဳပ္ႏွံမွုနဲ႔ပက္သက္ၿပီးႏွစ္ခုရွိတယ္။ သံယံဇာတေတြေပၚမွာ အထိကထားတဲ့ investment နဲ႔ ကၽြမ္းက်င္ မႈေပၚမွာ အဓိကထားတဲ့ investment ။ သံယံဇာတထုတ္တယ္ဆိုတာက ကိုယ့္ႏုိင္ငံမွာရွိတဲ့ဟာေတြ ကိုယူသြားမယ္ ဆိုေတာ့ ကၽြန္ေတာ္တို႔ႏိုင္ငံက အခြံဘဲက်န္ခဲ့မယ္။ ဒါေတြမဟုတ္ဘဲနဲ႔ ကၽြမ္းက်င္မႈ ေပၚမွာ အေျခခံတဲ့ ဥပမာ- ကားကုမၸဏီတခုလာမယ္ ဆိုေတာ့ လူထုက ဒါေတြကိုလုပ္ရင္းနဲ႔ ကၽြမ္းက်င္လာမယ္။ ဆိုေတာ့ ထုတ္လုပ္မႈပိုင္းနဲ႔ပက္သက္တာေတြကို ကၽြန္ေတာ္တုိ႕ ႀကိဳဆိုသင့္တယ္လို႔ထင္တယ္။ ဒီ nature resources နဲ႔ပတ္သက္တဲ့ဟာေတြကိုကၽြန္ေတာ္တို႔ပိုသတိထားရမယ္လို႔ထင္တယ္။ ဘာျဖစ္လို႔လဲဆိုေတာ့ သူတို႔အျမတ္ရဖို႔အေရာင္းကိုပိုၿပီးအဓိကထားတာကို။ ဒါေပမယ့္ အၾကမ္းအားျဖင့္ ရင္းႏွီးျမဳပ္ႏွံမွုကို ႀကိဳဆို ပါတယ္။ ေနာက္ၿပီးေတာ့ ေဒသခံျပည္သူေတြကိုမထိခိုက္ရဘူးေပါ့။ ျမစ္ဆံုလိုမ်ိဳးၾကေတာ့ မေကာင္းဘူး ေလ။ ေဒသခံေတြကိုလည္းအေၾကာင္းမၾကားဘူး။ အစိုးရနဲ႔ဘဲေပါင္းၿပီးလုပ္သြားၾကတယ္။ ဒါေတြကေတာ လြန္တာ ေပါ့ေနာ္။ ကၽြန္ေတာ္တို႔က ေငြရမွာဘဲသိတယ္။ ဒီဟာရဲ႕ဆိုးက်ိဳးကိုမသိဘူး။ ေနာက္ၿပီးျမန္မာျပည္မွာ ဒီလို မ်ိဳးဆိုးက်ိဳးေတြရွိတာကိုေျပာျပတဲ့အဖြဲ႔အစည္းေတြမရွိဘူး။ ေနာက္ၿပီးစြမ္းအင္ဝန္ႀကီး ကေျပာလိုက္ေသး တယ္   မီးရမယ့္အလုပ္ဘဲ ဆိုတာမ်ိဳးတို႕ေပါ့။ ဒါေတြကိုၾကည့္ရင္ အစိုးရကလဲ တိုင္းျပည္နဲ႔ႏိုင္ငံ ထိခိုက္မွာကို မၾကည္႔ ေတာ့ဘူး။

ေမး။ ။ ေနာက္ၿပီးေတာ့ တိုင္းရင္းသားအေရးနဲ႔ပက္သက္ၿပီးေတာ့ သိခ်င္တာေလးေတြရွိတယ္။ အခုက ႏိုင္ငံတကာကလည္းေျပာေနၾကၿပီ ဘာျဖစ္လို႔ ကခ်င္ေတြဆက္ၿပီးတိုက္ေနၾကေသးသလဲ။ အခုေျပာင္းလဲလာတဲ့ ျမန္မာ့ႏိုင္ငံေရးမွာ ဒီေျပာင္းလဲမႈကိုဘဲ ဦးတည္ၿပီးလုပ္ရမယ့္ဟာကို စစ္ပြဲေတြျဖစ္ေနေသးသလဲ။ ေနာက္ၿပီး တိုင္းရင္းသား အေတာ္မ်ားမ်ားက မိမိစာေပ၊ ဘာသာစကား၊ ယဥ္ေက်းမႈုေတြကိုထိန္းသိမ္းခ်င္တယ္ဆိုေတာ့ ျမန္မာႏိုင္ငံကို federal ရခ်င္ၾကတယ္။ ဒီကိစၥနဲ႔ပက္သက္ၿပီးေတာ့ ဆရာ႕အေနနဲ႔ဘယ္လိုျမင္သလဲ။

ကၽြန္ေတာ္ထင္တာ ပထမဦးဆံုးကေတာ့ ကၽြန္ေတာ္တို႔ common interest ကုိရွာဖို႔ပါဘဲ။ ဒီမွာက အေပးအယူေတြရွိႏိုင္တယ္။ ကိုယ့္တိုင္းရင္းသားအခ်င္းခ်င္းၾကားထဲမွာ ဘယ္ေလာက္နားလည္မႈရွိေနၿပီလဲ ဆိုတာသိဖို႔ကအေရးအႀကီးဆံုးဘဲ။ ေနာက္ၿပီးအဓိကကေတာ့ လံုျခံဳေရးကိုၾကည္႔ရတာပါ။ ကၽြန္ေတာ္တို႕ႏိုင္ငံကို ႏိုင္ငံႀကီးေတြျဖစ္တဲ့ china နဲ႕ India ေတြက ဝိုင္းဝန္းထားေတာ့ ဒီႏိုင္ငံေတြရဲ႕ က်ဴးေက်ာ္မႈေတြကိုမခံရေအာင္ ႏိုင္ငံအတြင္းမွာတိုင္းရင္းသားေတြနဲ႔ စည္းလံုးမႈလိုပါတယ္။ ျပည္တြင္း ၿငိမ္းခ်မ္းေရးဆိုတာက ပထမဦးစားေပး၊ ဒုတိယအဆင့္က လံုျခံဳေရးရွိၿပီဆိုရင္ development ဆိုတာက စီးပြားေရးဖြံ႕ၿဖိဳးတိုးတက္မႈအျပင္ လူ႕အခြင့္အေရးနဲ႕ လူေတြရဲ႕အသိ တိုးတက္မႈ။ အဲဒါေတြကိုေျဖရွင္းေပးႏိုင္တာက ဖြဲ႔စည္းပံု။ ဖြဲ႔စည္းပံုက အာမခံ ေပးရမွာကို ပါးစပ္နဲ႔အာမခံလို႔မရဘူး။ federal constitution လုိ႔ေျပာရင္ အႏွစ္သာရက ကၽြန္ေတာ္တို႔ရဲ႕ agreement ေတြၾကားထဲမွာ။ ဟိုတုန္းကလည္း ပင္လံုကေနစခဲ့တာပါ။ ႏိုင္ငံေရးအရျဖစ္ေစ လူမ်ိဳးေရး အရ ျဖစ္ေစ တန္းတူညီတူရွိရမယ့္မူေပၚမွာအေျခခံရမယ္။ ဒါေတြကို ဖြဲ႔စည္းပံုက အာမခံရမယ္။ Federal ဆိုတာက self rule and share rule ဆိုေတာ့ ကိုယ့္ေဒသကိုလည္းအုပ္ခ်ဳပ္ပိုင္ခြင့္ရွိရမယ္။ ေနာက္ၿပီး common interest နဲ႕ပတ္သက္ၿပီးေတာ့ ကၽြန္ေတာ္တို႔ဘယ္ေလာက္သေဘာတူထားသလဲ။ အထက္ကအမိန္႔နဲ႕ မဟုတ္ဘဲနဲ႔ သေဘာတူထား တာေတြ။ ကၽြန္ေတာ္တို႔အခု cease fire ေတြမွာလုပ္ေနတယ္ဆိုတဲ႔ေနရာေတြမွာ constitution ကအာမခံခ်က္မရွိဘူး။ အဲဒါလဲမရွိတဲ့အတြက္ေၾကာင့္ အခုေလာေလာဆယ္မွာထားလိုက္ပါအုံး။ development ကုိပိုၿပီးလုပ္ပါအံုးလုိ႔ေျပာလာၾကတယ္။ တကယ္ဆိုေတာ့ ဖြံ႔ၿဖိဳးမႈဆိုတာက ဒုတိယအဆင့္ ဒါကိုေက်ာ္ေနတယ္လို႔ျမင္တယ္။ အခုဆိုရင္ ကခ်င္ မွာမၿငိမ္းခ်မ္းေသးဘူး ဆိုေတာ့ common interest က အဲဒီမွာပ်က္ေနၿပီ။ ဆိုတာက constitution က အာမ မခံထားလို႔။ ေနာက္ၿပီး Development မွာ ထြက္လာတဲ့အျမတ္ေတြကိုဘယ္လိုလုပ္မလဲဆိုတာမပါဘူး။ အခုကတိုင္းျပည္မွာ ဗမာေတြကမ်ားေနေတာ့ ဆံုးျဖတ္ခ်က္ေတြလဲသူတို႔လက္ထဲမွာရွိေနတယ္။ တရားမွ်တတဲ့ဆံုးျဖတ္ခ်က္မ်ိဳးျဖစ္ရမယ္ေလ။ ဘယ္ေနရာ ဘယ္လိုမ်ိဳးအက်ိဳးရလဒ္ေတြျဖစ္ေစ share လုပ္ရပါမယ္။ ေနာက္ၿပီး ျပႆနာျဖစ္လာရင္ ဘယ္လို ၿငိမ္းၿငိမ္းခ်မ္းခ်မ္း ေျဖရွင္းမလဲဆိုတာလဲပါေသးတယ္။ federal မွာ ျပည္နယ္ေတြကအဆင့္အတူတူ ျဖစ္တာေၾကာင့္တေယာက္ကိုတေယာက္ဗိုလ္က်လို႔မရဘူး။ ဒါေၾကာင့္မို႔လို႔ဒီအေျခခံ ၃ ခုကိုဘယ္ကအာမခံ သလဲ ဆိုေတာ့ constitution ကဘဲအာမခံေပးတယ္ေလ။ ဒါေၾကာင့္ အာဏာ ၃ ရပ္ကိုလည္းေဝခြဲရမယ္။ ျပည္နယ္အစိုးရနဲ႔ ဗဟိုအစိုးရေတြဆိုၿပီးေတာ့ ခြဲျခားထားရမယ္ ဆိုရင္ လက္နက္ကိုင္တပ္ဖြဲ႔ေတြလည္း မရွိေတာ့ဘူး။ ျပည္ေထာင္စုစစ္တပ္ဆိုတာဘဲရွိေတာ့တယ္။ ဒီအထဲမွာ တခုက အျမဲတမ္းစစ္တပ္နဲ႔ အရံ စစ္တပ္ရွိတယ္။ စစ္မျဖစ္ဘူးဆိုရင္ အရံစစ္တပ္ကလူေတြက စစ္သားေတြမဟုတ္ဘူးဆိုေတာ့ လူတိုင္းလူတိုင္း ဟာစစ္မႈမထမ္းမေနရ ဥပေဒကို ျပဌာန္းလိုက္ၿပီးေတာ့ စစ္ပညာသင္တန္းကို ၂ ႏွစ္တက္ထားရမယ္။ အစ္စေရး တို႔မွာသံုးေနတဲ့စစ္တပ္ေတြလိုေပါ့။ သူတက္တဲ့ဟာေတြလဲကိုယ္တက္တယ္ ဆိုေတာ့ ဗိုလ္က်လို႔မရဘူး။ ေနာက္ၿပီးတေယာက္နဲ႔တေယာက္ ယံုၾကည္မွုေတြပိုရွိလာတယ္။ ဒါေပမယ့္ ဒီစနစ္ကို ဖြဲ႔စည္းပံုကလည္း အာမ မခံထားဘူး။

ေမး။ ။ အခု BLC အေနနဲ႔ ေရွ႕ဆက္ၿပီးေတာ့ လုပ္ေဆာင္မည့္လုပ္ငန္းစဥ္ေတြကိုသိပါရေစ။

ကၽြန္ေတာ္တို႔က အထဲကိုသြားဖို႔အစီအစဥ္ေတြရွိတယ္။ အထဲမွာထက္အျပင္မွာလုပ္တာဟာ ေျပာရရင္ေတာ့ ကုန္က်စရိတ္ေတြဟာတအားကြာတယ္။ ေနာက္ၿပီးေတာ့ ဒီဘက္မွာ ပြဲတခုလုပ္တာဟာ ဟိုဘက္မွာ ၅ ခုလုပ္တာနဲ႔သြားတူေနတယ္။ ေနာက္ၿပီးေတာ့ ေျပာရရင္ Donner ေတြကလည္းစဥ္းစားလာၾကၿပီ။ ေျပာင္းလဲ လာတာကို အထဲမဝင္ေသးတာလဲဆိုတာတို႔။ ဒါေၾကာင့္မို႕လို႕ကၽြန္ေတာ္တို႔ကလည္း အခုအထဲမွာ လုပ္ႏိုင္မည္႔ ဟာေတြကိုရွာေနတယ္။ ဒါေပမယ့္ အခုထိကာလကေတာ့ဘာမွေသခ်ာမေတြ႔ေသးဘူး။ ဒါေၾကာင့္မို႔လို႔ အခု အထိက ဒီဘက္မွာဘဲေခၚလုပ္တာေတြဘဲရွိေသးတယ္။ တရားသူႀကီးေတြနဲ႔လုပ္ဖို႔ကသူတို႔က သူတို႔ပါးစပ္မဟ ရဲၾကေသးဘူး ။ သူတို႔ေနာက္ကြယ္မွာ အာဏာကိုကိုင္ထားတဲ့လူေတြရွိတာေၾကာင့္ သူတို႔နဲ႔လုပ္ဖို႔က မလြယ္ ေသးတဲ့ အေနအထားမွာရွိေနၾကတယ္။ ကၽြန္ေတာ္တို႔ ၂၀၁၅ ကိုအားလံုး ပစ္မွတ္ထားဖို႔ကိုတိုက္တြန္းေနတယ္။ ဒီထက္လည္းပိုပြင့္သြားရင္ လည္းကၽြန္ေတာ္တို႔အတြက္လည္းေကာင္းေဆာင္ရြက္စရာေတြလည္း ေဆာင္ရြက္ ႏိုင္သြားတာေပါ့။ မဟုတ္ရင္ေတာ့ cronies ေတြနဲ႔ျပည္႔သြားမွာဘဲ။ ဒီကာလမွာေတာ့ ကိုယ့္အခ်င္းခ်င္း နားလည္ေအာင္ ဘယ္လိုပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္မလဲနဲ႕ community base ေတြမ်ားမ်ားေပၚလာႏိုင္ရင္ ေကာင္းမယ္ လို႔ကၽြန္ေတာ္တုိ႔ထင္ပါတယ္။ 

Interview with AAPP-B (Assistant Association for Political Prisoners for Burma).....16 May 2013

Could you kindly explain me what is the major objective of Assistant Association for Political Prisoners (Burma)?

The main objective of AAPP is for constant supporting the family of the political prisoners, the support of the financial since we were also been in experience the prison life we know what need for them. Another core support is the mental support which is very much need for those to survive living in the prison if nobody concern on them consequently, they will have a problem themselves but if someone or their friends provide them the soft drink or water or a small fried shrimp paste, that means a lot to them and they know that everyone take care them. So AAPP is supporting the similar things.

We sustain the need of family particularly for financially and for their children we do support the Education which start from the elementary level to the higher education level ( University), yearly. We witness, some of the family become destroy by the tragic circumstances and since then they can’t effort their child to send to school.

And sometimes in the emergency case, we support for the Health when need to do the operation or urgently need to meet with the specialist, even though he or she is the formal political prisoners or presently in the prison, at those stage we support the medical aid through cash.   

Question :           : As you mention recently that AAPP do provide the mental support to Political prisoners , Can you briefly explain that how you do and is that included like counseling with the Psychiatric  ?

Now, we start doing the counseling in Mae Sote at headquarter of AAPP. Because in Myanmar if you do those counseling to Political Prisoners, it will widely criticize that you are healing the crazy people since the environment is very conservative. In Mae Sote we run this programme for almost 2 years already and what we find out during this time is not many people agree on that. Being as formal political prisoners, all the members of AAPP also think that we are good in every aspects since we are in good health, we can think, can live like normal people. So first we do survey with the criteria of normal person. What we found is all political prisoners are in trauma. We come to understand that something wrong in their mind but we don’t ever know our self. And we don’t even use to disclose our self or our emotion to the people around us. Mostly we solve it by making up our mind. Counseling is something very new to us. At the same time, before we start this programme , we need to mention to others what we are up to for the reason that in the Burmese culture doesn’t support and most of the people are reluctant to do the healing.

Now political prisoners in Mae Sote know counseling is different form healing the mental disorder people. At the first time we need to persuade that you are good in mental so that we would like to talk with you.  If you are in mental disorder, we cannot have you and so difficult for us to heal it. Like those kind of things, we explain them. So, in Myanmar, we suppose to do it at the end of this year. But not with the name of AAPP as AAPP cann’t do work in Myanmar cause there are many difficult conditions for us. But we will do mainly for counseling for those Political Prisoners ,also rehabilitation of their lives  which will educate the self business , education, and social life because most of them are arrest during their school age. So then we try to support for the educational aspects as well. However, for the business sector , we cannot afford that much. In Mae Sot we provide each one for the 10000 bTH  which is equally with 2 lacks and 70 thousand MMK from there to base with the amount to survive.

In Myanmar whatever the cases you are in prison, after get released the public is so sensitive about that . For example, in the case of applying the job which are unlikely preference for the employer and normally rejected . In addition, in re-attending the school , their names are in black list as a result it will also give a block for the better future . I just want to know you view on the public , are they need more knowledge and awareness not to discriminate those people?

I feel like, it becomes change  after the by-election. But when I was released in 2005, I obviously see that my friend are not friendly as used to and some friend who do business with the government frankly told me that, “In personally ,we don’t have such problem but we can’t be more close like as before.”  I  also realize in my environment who watch me over day and night suppose that I will do something in next. And another difficulty we faced is ,even in some place there is mass demonstration or bomb exploitation. We are accused. Base on my experience, I was again re-arrested for two times. So we are not insecure for every time.  My relatives told me that “why you choose this way since you don’t get money and no benefit for you.” But I don’t have any choice after got released from prison because I couldn’t attend the university nor do the business. So the only thing I can do is the politic. And I did apply the university but was rejected and also in the same way in applying the passport. In the past it was existd. Some people want to get job and we need to submit the application form and there it was frankly mention that were you in prison for the political inspective. And it is not good we lie at the paper. And the political prisoners are say yes and the form was automatically rejected. This is the government plan of using the public in order to oppress and block our futures.

For these days, I think now is the public change the perspective a lot . They become more friendly to the political prisoners and people are not conservative that much.

So now the political system in Burma is started changing, can I know how many member of the AAPP will go inside in the future?

I could say no one yet, since we want to go back officially because we want a space but now there are many problems inside. For example the government denied using the word of “political prisoners” and they announced like our organization as an unlawful , also confidently say “there are no political prisoners inside the jails of Myanmar”. According to our data there are still 448 persons. And they said they are not political prisoners since they broke the laws. So that’s kind of things we become clash in both side. There may be question why we don’t move yet inside because there is not so much change which guarantee us, the law in particular. We cannot trust on the lips services of the government, Law should guarantee us. Actually we really want to go back to our home land as we don’t want to stand on the land which we don’t belong to. We have family, relatives and home and properties in Burma. Now many groups from Thailand went back and we don’t have a position to say because it is up to them, but for AAPP, we still keep  doing the negotiation and demand the Laws which guarantee us so that we can maintain our work inside Burma since there are many political prisoner still.

Can you explain who or what inspire you to become politician?

Actually, I am very interested in reading since I was a child. When I was in school I learn the history of Myanmar such as biography of Bo Kote Aung San, and especially BKT. When I was in my first year in the university, I experiences the oppression on the students and I had an opinion that I would like to have an organization which is doing the rights of the student like to re built the All Burma KT but the gov announce that this t=is unlawful organization , so we need to participate like underground movement . at that time I am not that much aware the what is politic. So when I was arrested , I had a chance to meet with politicial in the prison. So we had the one objective that we are demand for the rights and we want changes in the Myanmar political system. And we have a chance to discuss and our struggle is for Democracy since this is the best system built by the human being. So I think is that what we are doing now is related with the politic.

And also I am witness the poverty in my environment and also police slap the civilian and those kind of thing I was thinking in the prison why it is happen and the arbitrary doing and no rule of law so that I understand that because of the bad political system in Burma and the military rule the sovergin power so if we have the civilian government, there will not be happened. So I put myself in this current of politic. I don’t think that I can change all the way but I think that I should do it

Now we can say that we have a constitution 2008 and our politic is quite changing a lot compare to the past and we can say that we are moving systematically in the boundary . So my question is what is your view on this current change?

We donot like 2008 constitution. But to appear the parliament and the freedom of expression is quite true as mention in the Democratic system. But just look carefully that what is control at the back of this constitution. For example- the law mentions that the military can take over the power any time , which they mention in the constitution . it is nonsense that even though the situation in the country are worse. And this constitution is written to protect the military thoroughly. So we are now finding the way to amend it. But how we can do since the military still have the power, obviously we can see in the Hluttaw.

And the previous thing cannot sue to the military whatever they did in the past. And this are totally far away from the democratic system. Since no one is above the law as said but these law which they made are protected to them. But in this time the NLD and some ethnic party are tried to amend it. We don’t know when will be that thoughts.
but we see some encouragement in these day since the media have been released. And journalist are allow in the parliament to take record or to interview the MP and those voice will reach to the people and will educate them from different perspectives. And I think people become understand what the mening of politic and people dare to demand their rights with the law boundary. So I think that if people keep doing like these kind of thing , I am quite sure that there will be a certain change in the next 10 years. That change may be good and bad since there is law the military to took power. However, if it is happened to rule the country again by the military, will the people still silence as before? I don’t think so.

Now some people say let’s start prepare for the coming 2015 election so that the civil societies try to educate the people ,for example how to vote ? and some knowledge of election . to ready the public. So for AAPP , do you have any preparation for the 2015 election?  

We saw some groups are doing for that . and it is really encouraging now the people from urban area came to know how to vote and those kind of things but our objective is only to assist the pp , we don’t have any role for that. But we are now trying to get the compasicate form the government as we suffer or give our lives illegally kept in the prison and haven’t commit any crime. We are supposed to educate to those pp about our rights.

Recently there is debates upon the judicial pillar, that it is over corrupt and doing worng things for example the judges are appointed by the government since that time most of the cases are dismiss and the judgment are made before the trial. In addition the money win all the case. So how to solve the problem is that changing the judge is possible or the system. What do you think?

So when they begin the state and announce the constitution, the judicial plays the main role since it can change the country. So more strangthern this is base on the law which is strong enough. Person is not important but the law is strong and there is rule of law even U than Shwe is there it is not important. But in our country the law change accordingly. In my experience, I was sentenced with readymade order. They get the envolopes from the superior and sentence me like that. So it show the dicision are made by the superior authority. Now is also like that , but these day the appearing of Media make it possible and they become conscious not doing as they like before. They allow for the public hearing what show they cannot do as they want.

Are you tortured during interrogation?

I think all the PP experience with torture. The thing for doing torture is they want the information from us like what get involve with us and what is our plan for next. But I think that beating someone to get information is I can accept for that. but now they beat us with hatred . Whether we give the information or not the beat us. I suffer 14 days for that. They didn’t consider us like human being and beating us like an animal. I just broke my nostril and my eye burn like a fire and finally some fluid flow down from eye retina since they blind folded me with the rubber ban ( tha ye pya) for 14 days. It was not me suffer these thing , it was all the political prisoners experience in it. And the government use the torture widely. Just a few days ago, Gam Shawng from Kachin State died in the hand of police because of several tortures which is not allow to do in the democratic countries. And torture should eliminate. For us is with the mental and physically torture.

What I wonder is inside Myanmar, there is no strong campaign for eliminating the torture in the interrogation center or in the police station. I just think that the country is for 50 years under dictatorship and now it’s for the time of opening up so that people are quite busy to learn what politic and democracy are. So they can’t really come to the this topic.

I think for example- if someone is arrested for stealing in the village, so people shout “there is a thief” and when they got him they punish him in the public. So in Burma social context, they accept that when someone is guilty and were beaten by a group of people. But most of the foreign countries don’t allow it to beat in the public. Why it is happen in our country is we think that the thief means a guilty person a criminal and the public should beat and punish him and we feel like it is reasonable to do. So our people need to change this kind of idea. So, I think that we have a responsibility to educate the public that no one should be punished or tortured.

So what is your opinion on the coming investment while the country is still instable and at the north the civil war is happening

Whatever the investment is coming or the other thing the essential thing is human recourse. So meaning is we need labours. Ok let see that our country has yet the proper labour law or not. We don’t have yet so that’s why the workers strike in every where. When there is not domestic law for protect the labour there will be still problems. And the investment law , vs to protect for the both side. We don’t want the investor like Chinese business man since they come and take every recourses. They don’t left the tenical  or recourses. So our government should think that what investment they prefer and which is good for the people. For example- car company, they come and make agreement for 30 years with the government. So the government should think that after 30 years what benefit our people get. And the government should do to settle the currency rate, if not it will be the challenge for the invester. So the legalistative body should be strong.  Any how the law establish that which guarantee the investor and the one who are invested and the ownership law after all those are properly going , than we can think how to invest. And also I don’t want to become my country like Cambodia which is like an NGO business zone since the satiation started change and a bunch of business dash into the country. And ordinary people life is not develop yet. And the country does’t have a strong policy. So that the investor get every thing and the local people don’t get any benefit. So I think that we need a strong law and before that we need a basic right for the people.

What do you think the inharmonic of the current changes as that government show some rapid reform but at the same time they announce to do under limitation? Like the government agree to do the domestic media to publish freely but on the other hand there is a law like electronic law is not abolish yet.

I think unless the ex- general still rule the country, there will be any time to re arrest people. But those will not take so long like before. But the suddern change of the system there will be again to power rule. And like the law 5 (10) those law should be remove. Those law are establish for the intention to those who interested for the politic.

Your opinion on the current civil war in Kachin state?

I aware that our country is formed with different ethnics. We can’t have the majority minded. And we agree to live together and then formed the country. Rather than arguing each other we need to discuss that how can we live properly and peacefully. And we need to do the federal system like US. If we use other system those kind of problem still continue. Need to form the trust building to each of the ethnic and if so the center government will rule the contry there should be a transparent how it will function. And I think it is enough for the civil war and why now it is continue Many people had paid their lives already from both sides. Those people never met before and why they need to fight against each other. If the policy of the suvergin change these soilder will live and walk together happily. Because of the beneficial for the land who own this and that. Actually the Burmese don’t oppress the minority but the military mostly we need to differentiate those two things. And also we need to gurentee the right for the indigenous people unless the war will happen more heavily

What do you want to remark at the last ?

It is very good programme you are heading and I would like to request to explain more around your environment that the Burma are not like the military dictatorship. Actually, I had been living with many ethnic groups since my childhood. Some of them understand that what we mean for but some don’t so we will have some misunderstanding. If you want to hate please do it to military who brought up the system not to the Burman. I accept that it is in every country that the majority dominate and sometimes bully to the small groups. But we should need to control those kinds of acts with law which guarantee that everyone has the same rights unless the law is strong enough there will happen . When I was with my colledge they always say that you are fighting for the HR . I replied that so the ethnic also fights for their rights. They don’t sometimes it is a violence

And the most important thing to understand is in our country we suffer for the oppresses which make by the military. So for the ethnic to defeat, it is the only way to fight against to respond  

The interviewing with KWAT(Kachin Women Association in Thailand) 11 November 2012

The interviewing with KWAT

Can you explain the work of KWAT?
She did brief introduction of the History of KWAT Objective is to improve the life of ethnic women form in 1999 ,  one of the member on WLB ANTI Burma Network for Human Rights documentation for Burma and we involve in several link with the Human Rights network.

There are 6 programme we are carrying on. One is Capacity Building Programme under it we have an internship programme , Peace project and the Violance against women. The internship programme is mainly for the Youth inside 2009 till that time we only recuite women and later to the young man which is doing 12 years now. We educate them Democracy, Human Rights and the federal democracy and constitution and the leadership skill other needed things

And other porgramme is research and documentation programme start from 2004. The first issue we do it for the Human Trafficking we collect the data and publish next. After then we are focusing on the cases of Human Rights violation, extrajudicial killing, torture and force labors

While we are doing the documentation at this time it said that reconciliation but it is not true at all. So when the genuine reconciliation come and the justice came we hope that what we are doing for the documentation will be somehow useful and the we can able to address those violation cases to get justice for those victims. We also focused advocating on the international organization like UN and as well as the government. This is documentation and the research program

Another huge the program which is the anti-trafficking program since we have seen that so many people from Myanmar is sold in other country. After they get back we need to do so many things for them to rehabilitation and counseling.

And Migrant programme which educate programme for migrant since they always agree to the employer regarding on the salary and every things. They don’t know much about the labour rights. They don’t have leisure time and holiday. And the health

There is another programme that is called political empowerment programme with improve the ideals of politic among the young people later on who are more deeptly interesting the politic we recollect them and give them advance tanning. We have also health programme we open ja la yang in a clinic since it is between mai ja yang and lai za is stop functioning cause of the war break out.now that move to the mai Ja yang and cure the IDPs for the health.

Can you explain some documentation you did in this war period?

Yes. When we start doing we do continuously collect the data of the human Rights violation cases. And within this period there are so much vialoation when the war break out. So that as far as the violation are concern we try to do this to acknowledge the internation and till today we publish 3 reports already. In the report we do present some data which we can only collect meaning there are a lot of cases we can’t reach out. Thtough that report we are advocating the war crime and crime against humanity to the international. We also have a communication with the United Nation Human Right Council and Commission and we do send the information to them. For us we don’t write the Shadow repot not UPR but we participate along with the Human Rights groups in Thailand.

During this year what we found out is the IDP less get the international support , the government band the support with limitation.in reality the support are not reach to the needed. We have heard that just a week ago the MNHRC visited to Kachin state and do a statement[1] which is not encouraging that much.

And when the war started, we have read the article from Than Myint Oo regarding on the kachin issues is like a cancer so cann’t solve so that we need to cut it out we are really sorry to know that whether the KIA is wrong or the Burmese troops we need to consider the difficulties of the IDPs.

So , regarding on the coming foreign investment how do you feel?

For us, we feel very worry about that so, we tell in the media that coming foreign investment this time is so early for since the civil war in Kachin state seems not stop yet and the combination of investment and development the impact comes to the , the local people lost their land, home and increase the violation of HR. If the investment is for the real development for the local , there must be a good policy which is also include the voice of people. Not directly from the government. There should be also some procedure and after that final consult with the local people whether it will impact them or not. If the process is not like that , it will definitely support to create more violations in that area. We are sure that the investing will take place mostly in the ethnic area in terms of its rich nature resources and its broden areas.

For example – for the kachin area (we will talk the area we family most) , they do some porgramme like tiger reserve but those area they plan suger cane for their benefit under development during the cease fire period. They don’t have tentative policy and they would like to do development collectively with investment. Before everything is ready it is welcoming the violation ahead. For the investor we would like them to consider whether it is possible to do or not when the country doesn’t have the genuine stability.

I would like to know the documentation of the KWAT and its system . it was really impress to see the way its written.

So for that we join with ANTI-Burma , for the porpose of doing systematically and suit with the international standard. We train our field documenter for an effective traning. From basic to advance .

To collection the information , we have the manual, those documents are not for only one use, we hope to have a truth commission in Myanmar in some days and we hope that our documentation provide a huge good for them. We hope to have all the victims  to have a justice. To keep those thing , we use a kind of mother software which also use the members of ANTI-Burma. And we updately give feedback and we have the sub-and the headquarter of this.  And we have our active field documenter in the regions mostly in kachin State and northern Shan State. For the followup case, they update usually. We don’t do use to change the ..

Regarding on capacity building , Do you have any plan for doing together with some of the Kachin MP for Hluttaw ? may be for the future ?

For this one, we are now come firstly with the basic. But for the localy our staff are doing monthly meeting with the delegates of the areas. After that they shre

We have also women political forum which we do the monthly meeting in there lawyers and some from the government sectors. For approaching the MPs we have women network in the urban area and from there we can sent the information, report book which we released this moment. For the wlb also doing the same things . for some of the Mps we see that they are in lack of the awareness and knowledge on the women difficulties and the convenction .. so now we try to say them that this things are happening.

And for the mNHRC we send them also the information

For the future , we are thinking to do for the 2015 election who want to compete for that we are thinking to do some exposure for them we also want to gather the kachin MPs for them to aware the situation of women in Particular also strengthen the network

We also have in mind for the peace preparation programme which will be identifying what peace means for the grassroot level, what they want.

We also try to improve the feminist lawyers to more and improve the perspective to them

Your view in the Roninhinya conflict?
We are really hard to say the situation. We can see one thing is created by the government. In the sense of political view we can see that since the kachin conflict is becoming so hot issue for the international and they just want to drive their eyes to the Rahkin conflict in order to week the interest for the kachin.

When it was start happening some of the politicization said that it is playing politic

According to the Pinglong agreement , the state register from the ethnic

Finally what do you wanna say

Now Burma is in need of Genuine peace. The government make a plan for that . Now the international said that is that negotiation process start in Burma . But for us as being of Kachin, what we are now finding is the government want to follow all their plan. Negotiation is not meaning like that but just gather the same interest of both side and need to settle with that like win-win situation. The ceasefire agreement is they want to push for the sign in order to show in the international. We think that we need to expose to the international that how the ethnic fell that under the modern dectortaship of the government and how they suffer. We also need to here our voice. Democracy still cannot portect us and can’t solve the can’t solve the problem.

---

[1] http://reliefweb.int/report/myanmar/statement-myanmar-national-human-rights-commission-its-trip-kachin-state

Interview with Earth Rights International ... 23 August 2012

Q: Could you please introduce the Earth Rights International activities?

Basically, Earth Rights International (ERI) is a nongovernmental, nonprofit organization that combines the power of law and the power of people in defense of human rights and the environment, which we define as "earth rights." We specialize in fact-finding, legal actions against perpetrators of earth rights abuses, training grassroots and community leaders, and advocacy campaigns. Through these strategies, EarthRights International seeks to end earth rights abuses, to provide real solutions for real people, and to promote and protect human rights and the environment in the communities where we work

As you said there is some changes inside Burma but why we still want to do that kind of work is we are trying to evaluate that kind of effective work is , especially now we are working with the groups inside Burma , we take their lead and offer support and we have done a lot of consultation . The groups also ask for us are training, so we are much more focus on training , including outside and inside of the country , advocate on how to collect the data and store the documents , use the data to use campaigns we also bring sometimes environmental experts from different country to give awareness training on the different agenda. However, it also started with what the groups need.

We also do the documentation along with the collaboration with the groups inside which means the more effective way could be like engaging, getting to know the work of government and which way to contribute and the community, Eg- if the community wants to start with campaign and we will start with international support for eg- there are bodies like CO-ECD The organization of Economic Cooperation and Development and we train them on that.

For Legal, which I am part of, we have some mandate for varies according to region. In US, the legal team work most on cases in court, litigation for cases outside of the US and bring it to US court and that is better chances and the space of achieving for Justice. For them working in court and working with the government to have set policies. So they engage like congress and the policy of the government and also assisting with the community with the legal cases.

But here in Asia is really different as we work with a network of lawyers called “Mekong Legal Network “ compose of lawyers from all the Mekong country, Thailand, Laos, Vietnam, Cambodia, China and Burma . We gather for the meeting in every year and focus on the trust boundary cases.  For example, building the dam on the Mekong Rivers related with the impacts to the communities. In that case, we use the international legal steadies to address the issue in Laos. And another example in Land case in Cambodia, there is a sugar company and it is owned by the sugar company and that is the trust boundary case and we work with Thai lawyers on this case.

To summarizes, it is working with lawyers in the regions so that the clients who are communities have better access to the international communities because most of the time when you bring a case to your own country and the court are weak, nothing happen but when you bring it to the international groups then there will be more attention and there will be more pressure to act. So there is a sort of good networking and every aspects of international support.

Q: Is there any plan on EIA work on Burma/ Myanmar?

Now we also start work with Burmese lawyers who are inside. Mostly they said that they need training as they need to improve education, knowledge and they said we have been in the dark for very long time, so now we need to have the training for the lawyers. So we make lots of exchange programs. May be in the future we can support them as we support now to the Mekong Lawyers and starts from training afterward doing network and from there we start exploring networks and different ways of working together and we are starting training with the accommodation of legal training and working with community through the training with the local lawyers and the local training and make sure that they are aware of each other.

Q: I do have a question while the lawyer and social activates gathering the information, is there happened targeting by the government or police. So in that case how the Earth rights give a suggestion about that?

We are always conscious about the dangerous of doing this kind of work. For example- with the legal team or the lawyers, we always think the safety and the security first. If doing this kind of works will get them in to trouble that is not that kind of worthy. We always alert them we or the victim need you there. That’s why you should careful your step and be smart about that. For example, in Vietnam it is really different from Thailand. In Thailand Sor can go to the media and any other organization freely, she can be in YouTube and in Thailand it is ok to do that. But In Vietnam if the lawyers do that he will be in danger which means he will be affected and his style is different. He works more with government instead of going against them. So he gives them useful advices. He brings the issues of the community and he finds cases for the collaboration inside government, so different styles. So there are many different strategies. For example, we don’t publish their names and faces in our website, we take those precautions and if we do interview with media, we try to be very quiet on this matter. Otherwise we won’t be affective if we get attention and it can stop our work what we have be doing. It really depends on the region, country, matter and the sensitiveness.

Q: Can you explain me more about how you identify the cases which will be in the format of the EIA? 

It depends on the country for example in Cambodia, the lawyers we work with, they have a very strong community and almost every week they share to the experiences each other. We also have a deep constant process of communication with them whenever we discuss with them their cases and updates. For the reports, the campaign groups mainly doing and then they do interviews with them but if your target is the investors or the company we do publish it outside not inside as mainly on our target. So it doesn’t have to be inside the country.

Q: Are there any other cases like the local community requesting to EIA directly to get help from EIA?

There is always the local organization they approach and from there if the case become very much serious we, the headquarters doing the international work.  We sometimes bring the people of from abroad to teach the local community how to do effective EIA and from there they again distribute the local people to aware that. It mostly likes the effective networking.

Q: Questioning on the Controversial development , for example in Burma the development seems to be really welcomed by the local community but for the cause of the consequences and the impact after that are not realize not that much. So what is your opinion on that?

Our believe is when it’s come to the development project, we always look after the right of people every single one especially for those who will be more affected by the development project. We don’t think having this kind of economic benefit justified the development. What we always say, there is a kind of process that they should always have a consultation with the local people. They should always be informing of what going to be happened. If they have to be relocated there should be always sufficient compensation and most of the time, these things are disregarded. Most of the time people only know about the project when starts and force them away and started saying that you cannot stay here anymore. We always said that first inform, consult that they know and access that they know that impact of that. They should be following the international standard.

Q: Emphasizing changes of the Burma and the eyes of the businessmen, we really concern on the coming of the massive coming of the investment. Any comment of that?

What the Burmese groups preparing for it is doing training and the good networking with the international groups as once when we train the lawyers always mentioning with that what kind of remedies is available in the international and comparing with the domestic. We always closely work with the local community groups which means working together with them, address the issue is the way of achieving the goals in short period. So answering your question will be both good and bad. Sometimes good for the economy but on the other hand there are abuses, community lose their land they don’t get paid well and their labour rights are not follow. However, if they have higher awareness they can look after their rights and they can safe guards their own rights.  When there is violation they won’t just like take it all to suffer. They will know this is something wrong and we can do about on that.

Since as you mention, we can do work with the international organization, even thought the local people would like to work with inside but the domestic law doesn’t have or sometimes it has but doesn’t applied to the reality. So those obstacles how Earth rights overcome on that?

So that’s why it has to be combination of legal and the media and campaigns. For example- sometimes the company would react to the media since they make the reputation of the news. So, if there bad publicity for them in media so they will try to address it in the media. If the law are difficult to implement in Burma , there should be laws outside of Myanmar which the foreign company should follow their law of their own country. Example- if the company is from US, you can find the case in US and you can send the complain letters as most of the country form the west they have stronger legal system.

Q: Your view on the relief of sanction in Burma?

We don’t really make a formal position to say when it comes to sanction since it is not something we are focusing on. It’s not our expedites and it’s not our jobs. So we don’t have an opinion when it comes to the sanction, when it comes to the business , it has to be done right and so in terms of sanction there are others groups that take position. So our works is working with the local lawyers and local organization. Whether there are sanction or not, we try to address specific problems inside seeing with the different tools and different strategies. We mostly concern on the policies and micro – economic and as well as legal and campaigning.